Khi chiếc máy chiếu đưa người thân trở về
Trong phòng xem phim ở Antibes, giáo viên Romain Gimenes, 30 tuổi, quay từng vòng phim bằng tay và gặp người ông mà anh chưa từng biết mặt. Những khuôn hình từ thập niên 1970 còn cho thấy mẹ, bà ngoại 94 tuổi và cả người thân thuộc thế hệ xa hơn. Đặc biệt, anh nhận ra trạm xăng từng thuộc gia đình, nay đã bị phá để xây tiệm bánh. Một khoảnh khắc riêng tư bỗng trở thành chứng tích về sự thay đổi của đô thị.
Gimenes dùng điện thoại chụp màn hình máy xem phim, đưa ký ức tương tự vào một thiết bị kỹ thuật số. Hành động nhỏ ấy cũng bộc lộ một câu hỏi lớn: chúng ta ghi hình rất nhiều, nhưng có dành thời gian thật sự xem lại? Hình ảnh cổ không cạnh tranh về độ sắc nét với điện thoại hiện đại; giá trị của chúng nằm ở những điều không thể quay lại.
Ofnibus và cuộc tìm kiếm lịch sử trong những chiếc hộp
Stephanie Ange, Pierre Bouchut và Margot Lestien đi qua nhiều địa phương của Pháp, mang theo máy quét phim, đầu băng và thiết bị trình chiếu để mở những chiếc hộp bị lãng quên. Tên Ofnibus gợi liên tưởng tới vật thể bay không xác định: trước khi mở cuộn phim, không ai biết trong đó có gì.
Các tư liệu đến từ gác mái, nhà kho, tủ quần áo, thường không còn người quay để giải thích.
Qua 23 đợt lưu trú trong năm năm, nhóm đã gặp những cảnh cưới hỏi, sinh nhật, dã ngoại, đua xe đạp, cùng những khoảnh khắc lịch sử khó chịu hơn. Bouchut nhận thấy cuộc sống biến đổi sâu sắc nhưng niềm vui, thói quen và cảm xúc con người vẫn có nhiều điểm giống nhau. Các bộ phim không chỉ kể chuyện một gia đình; đặt cạnh nhau, chúng góp phần phác họa ký ức của cả địa phương.
Cứu hình ảnh chưa đủ, còn phải giữ lời kể
Tại Antibes, Ofnibus số hóa 22 giờ phim và băng hình. Từ nguồn tư liệu đó, một bộ phim dài khoảng 30 phút được dựng để chiếu trước chừng 50 cư dân, trong đó có hình ảnh Brigitte Bardot với một giỏ hoa hồng. Sophie Roux-Nantas, 65 tuổi, xem lại bản thân lúc ba tuổi trên bãi biển qua những cuộn phim từ thập niên 1930 đến 1960 mà bà cất trong nhà để xe. Yohan Chabert, 41 tuổi, gặp lại trò Monopoly của gia đình vào thập niên 1990.
Những cảnh đời thường ấy là thứ dữ liệu mà sách lịch sử chính thống hiếm khi ghi lại: cách trẻ em chơi đùa, dáng vẻ một cửa hàng, nhịp sinh hoạt của khu phố. Nhưng Margot Lestien cảnh báo rằng số hóa không tự giải nghĩa được hình ảnh. Khi người từng chứng kiến qua đời, tên người, địa điểm, thời gian và hoàn cảnh dễ mất theo. Vì vậy, phỏng vấn chủ sở hữu và ghi chú xuất xứ phải song hành với việc lưu tập tin.
Giữa biển dữ liệu số, điều gì đáng được nhớ?
Kodak giới thiệu định dạng Super 8 năm 1965, giúp việc quay phim gia đình trở nên thuận tiện hơn. Sau đó, máy quay băng và điện thoại thông minh tiếp tục mở rộng khả năng ghi hình. Theo số liệu IDC được Associated Press dẫn lại, ảnh và video tạo ra trên toàn thế giới được ước tính đạt khoảng 144 zettabyte trong năm 2026, tính cả dữ liệu được ghi, phát, truyền và sao chép. Con số không đồng nghĩa từng ấy dung lượng đều là ảnh độc bản hay được lưu trữ lâu dài.
Trong nghịch lý ấy, một cuộn phim không còn máy chiếu có thể dễ bị xem là rác, còn hàng nghìn ảnh mới lại trôi qua bằng một lần vuốt màn hình. Những hướng dẫn lưu trữ của các cơ quan chuyên môn nhấn mạnh việc bảo quản vật mang tin, kiểm tra tình trạng và tạo bản sao phù hợp. Điều Ofnibus đem lại còn rộng hơn công nghệ: biến một ký ức gia đình thành cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ, và để cộng đồng cùng quyết định điều gì cần được kể tiếp.

















