Một bàn đàm phán, ba lợi ích khác nhau
Ba nguyên thủ gặp nhau tại Kylin Villa bên lề hội nghị APEC ở Thâm Quyến. Với Trump, cuộc gặp là cơ hội chứng minh Washington vẫn có thể trực tiếp thương lượng với hai đối thủ chiến lược lớn nhất. Với Tập Cận Bình, vị trí nước chủ nhà cho phép Bắc Kinh thể hiện vai trò trong quản trị toàn cầu. Với Putin, sự xuất hiện bên cạnh hai lãnh đạo còn lại tạo ra hình ảnh Nga không bị cô lập khỏi bàn thương lượng của các cường quốc.
Trước phiên họp chung, ba nhà lãnh đạo đã tiến hành những cuộc tiếp xúc song phương. Trump mô tả quan hệ cá nhân với Putin bằng ngôn từ thân mật; phía Trung Quốc nhấn mạnh ổn định chiến lược, còn Nga đề cập lợi ích chung trong giải quyết xung đột. Những thông điệp ấy giúp duy trì đối thoại, nhưng không xóa đi sự đối nghịch về chiến tranh Ukraine, cạnh tranh kinh tế và cấu trúc an ninh tại châu Á.
Kết quả cuối cùng cho thấy sự khác biệt giữa một cuộc gặp mang tính biểu tượng và quá trình thương lượng có khả năng thay đổi thực tế. Reuters và AP cho biết các bên nhất trí ở mức nguyên tắc nhưng không công bố nhượng bộ lớn hay cơ chế giám sát thực thi. Đó là lý do các tuyên bố có thể được đón nhận tích cực trong ngoại giao, trong khi vẫn chưa đủ để giải tỏa nghi ngờ từ các nước khác.
Nguy cơ hạt nhân và khoảng trống của cam kết
Trong tuyên bố chung, ba nước tái khẳng định chiến tranh hạt nhân không thể có bên chiến thắng và không bao giờ được tiến hành. Đây là thông điệp có ý nghĩa trong thời kỳ các kênh kiểm soát vũ khí gặp nhiều trở ngại.
Tuy nhiên, thừa nhận một nguyên tắc khác xa với việc thống nhất số đầu đạn, quy trình thanh sát, giới hạn triển khai hay lịch trình đàm phán.
Mỹ và Nga nắm giữ kho vũ khí hạt nhân lớn nhất, trong khi Trung Quốc mở rộng năng lực chiến lược nhưng từ lâu lập luận rằng hai nước còn lại cần giảm kho dự trữ trước. Bất đồng đó khiến khung kiểm soát ba bên khó hình thành. Tuyên bố tại Thâm Quyến hứa tiếp tục trao đổi về rủi ro và không phổ biến vũ khí, nhưng chưa tạo thành hiệp ước có thể kiểm chứng.
Điều đáng chú ý là văn kiện không đề cập đến vấn đề hạt nhân Triều Tiên, dù an ninh bán đảo có tác động sâu rộng đến Hàn Quốc và Nhật Bản. Việc ba cường quốc ngồi cùng bàn có thể làm giảm nguy cơ hiểu lầm trực tiếp; song sự tin cậy chỉ bền vững khi các đối tác khác được thông tin và những cam kết được chuyển thành cơ chế minh bạch.
Dầu mỏ, Liên Hợp Quốc và những câu hỏi về luật lệ
Một điểm thống nhất khác là tăng sản xuất và cung ứng nhiên liệu đã tinh chế nhằm giảm sức ép năng lượng toàn cầu. Cam kết được đưa ra khi chiến sự tại Iran làm gián đoạn dòng chảy dầu qua khu vực Vịnh Ba Tư và đẩy nhiều nền kinh tế nhập khẩu vào thế khó. Nhưng các bên không nêu sản lượng dự kiến, thời hạn, phương thức phân phối hay điều kiện thương mại.
Ba nhà lãnh đạo cũng nói đến cải cách Liên Hợp Quốc và lập trường về quyền miễn trừ của quan chức trước các thiết chế tư pháp quốc tế. Những nội dung này đặt ra câu hỏi nhạy cảm: cải cách để nâng hiệu quả hợp tác, hay để mở rộng quyền tự quyết của những nước có sức mạnh lớn nhất? Tranh luận càng gay gắt khi Tòa án Hình sự Quốc tế và các cơ chế trách nhiệm quốc tế đang bị đặt dưới áp lực chính trị.
Điểm thiếu vắng nổi bật nhất trong tuyên bố là tên Ukraine và Iran. Các cuộc chiến xuất hiện trong phát biểu và thảo luận, nhưng không đi kèm phương án hòa bình được công bố. Đối với Kyiv và các nước châu Âu, câu hỏi then chốt không chỉ là liệu Moscow và Washington có nói chuyện, mà là liệu chủ quyền và lợi ích an ninh của họ có được đặt ngay trong quá trình quyết định hay không.

















