Phiên bế mạc không đạt được đồng thuận
Các đoàn bước vào phiên bế mạc sau nhiều lần sửa đổi dự thảo tuyên bố chính trị. Văn bản nhắc lại thỏa thuận khí hậu trước đó nhưng không trực tiếp đề cập nhiên liệu hóa thạch trong cam kết mới. Bộ trưởng khí hậu Ireland Darragh O’Brien, phát biểu thay mặt Liên minh châu Âu, phản đối sự thiếu vắng này. Một số quốc gia chịu rủi ro khí hậu lớn cũng lập luận rằng hội nghị về nóng lên toàn cầu không thể né tên nguyên nhân chủ yếu của vấn đề.
Trong tiến trình COP, các quyết định chính trị bao trùm đòi hỏi đồng thuận rất rộng, không đơn thuần là đa số phiếu. Nhiều nước sẵn sàng chấp nhận phương án thỏa hiệp, dù miễn cưỡng, nhưng các phản đối đã ngăn văn bản được thông qua. Chủ tịch COP31 Murat Kurum không có mặt khi kết quả bế tắc được công bố tại phiên toàn thể; người phụ trách đàm phán của Australia, Chris Bowen, bày tỏ thất vọng. Dẫu vậy, những nội dung hẹp hơn vẫn tiếp tục được thảo luận.
Khi vài từ ngữ trở thành ranh giới chiến lược
Việc ghi rõ nhiên liệu hóa thạch không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Nó phát đi tín hiệu về hướng đầu tư, quy định và xây dựng hạ tầng trong những thập niên tới.
Những nước muốn có ngôn từ trực diện lo ngại việc im lặng sẽ làm suy yếu dấu mốc COP28 tại Dubai năm 2023, khi các bên nhất trí chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch trong hệ thống năng lượng. Theo họ, chỉ nhắc lại thỏa thuận cũ chưa đủ.
Nga và Saudi Arabia phản đối cách nêu trực tiếp vấn đề trong văn kiện mới, viện dẫn lo ngại về an ninh năng lượng và cú sốc kinh tế nếu nguồn cung thu hẹp nhanh hơn nhu cầu. Song khoa học khí hậu cũng đặt ra yêu cầu phải giảm mạnh phát thải. Vì vậy, tranh chấp không nằm riêng ở câu chữ mà ở tốc độ chuyển đổi, sự phân bổ chi phí và ảnh hưởng của cam kết quốc tế đến các nền kinh tế.
Thu giữ carbon và tài chính khí hậu làm cuộc thương lượng khó hơn
Dự thảo còn nhấn mạnh công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon nhằm ngăn hoặc xử lý một phần khí thải. Người ủng hộ cho rằng công nghệ này hữu ích đối với các ngành công nghiệp khó khử carbon; người phản đối lo ngại nó trở thành lý do kéo dài khai thác dầu khí. Thu giữ carbon có thể hỗ trợ giảm phát thải, nhưng không thể thay thế việc hạn chế khí nhà kính ngay từ nguồn.
Trách nhiệm tài chính cũng gây chia rẽ. Những nước đang phát triển và dễ tổn thương muốn nguồn lực đáng tin cậy cho thích ứng, tăng sức chống chịu và giải quyết thiệt hại đã xảy ra, thay vì các lời hứa khó thực hiện. Với các chính phủ giàu có, nước xuất khẩu năng lượng và nền kinh tế đang phát triển, mọi cam kết đều gắn với ngân sách, chính sách công nghiệp và sức ép xã hội trong nước.
Điều gì còn lại sau bế tắc Antalya
COP31 vẫn có các sáng kiến cụ thể và tiến bộ ở những hạng mục nhỏ hơn, mặc dù tuyên bố chính trị chính thất bại. Chris Bowen nhấn mạnh rằng định hướng chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch từng được thống nhất tại Dubai không bị hủy bỏ. Các cơ chế và nghĩa vụ đã có vẫn tiếp tục tồn tại, nhưng việc thiếu thông điệp chung mới khiến triển vọng tăng tốc hành động trở nên khó đoán.
Sau hội nghị, sự chú ý cần chuyển từ văn kiện cuối cùng sang kết quả đo lường được: đầu tư điện sạch, tài chính thích ứng, kế hoạch quốc gia đáng tin cậy và phát thải thực tế giảm xuống. Bế tắc cũng thử thách giá trị của ngoại giao đồng thuận. Một thỏa thuận phổ quát chỉ có ý nghĩa khi thúc đẩy quyết định cụ thể; từ chối văn bản yếu có thể giữ vững chuẩn mực, nhưng không có lộ trình chung cũng khiến những cộng đồng đang chịu rủi ro phải chờ lâu hơn.














