Phố phường giữa con nước
Từ ngày 27/9, các nhà dự báo đã cảnh báo triều cường kết hợp mưa lớn có thể gây ngập. Khi mưa trùng đỉnh triều tối 30/9, nước tràn lên đường phố. Cuộc sống vẫn tiếp diễn: thực khách ngồi ăn bên quán vỉa hè khi nước ngập tới chân, khách mặc áo mưa chạy xe máy tới mua hàng rồi lại lội ra dòng nước.
Ở những khu trũng, người dân đã quen sống chung với nước. Bà Võ Đăng Thị, 63 tuổi, đã nâng nền nhà để nước không tràn vào. Chị Nguyễn Ngọc Thường, 45 tuổi, chủ một quán ăn nhỏ, cho biết nước có thể ngập tới đầu gối mỗi khi triều lên hay mưa to.
Phải hơn hai tiếng nước mới rút. Có khách cứ thế lội nước vào rồi ngồi xuống ăn.
Khi nước biển dâng gặp đất lún
Gần một nửa diện tích Thành phố Hồ Chí Minh nằm thấp hơn 1 mét so với mực nước biển. Hệ thống thoát nước và kênh rạch được xây từ thời Pháp thuộc, khi thành phố chỉ có khoảng 2 triệu dân.
Dù đã được mở rộng, một nghiên cứu của Chương trình Thành phố Tương lai Toàn cầu do Anh tài trợ cho thấy hệ thống này khó theo kịp tốc độ phát triển.
Cùng lúc đó, một số khu vực đang sụt lún do khai thác nước ngầm. Theo giáo sư Benjamin Horton của Đại học Thành phố Hồng Kông, khi nước bị bơm ra khỏi các tầng ngầm, đất bị nén chặt và lún xuống, khiến các khu dân cư trũng càng dễ ngập. Hệ quả là nhà cửa, giao thông, hạ tầng, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng đều bị đe dọa.
Ở những thành phố như Thành phố Hồ Chí Minh, biến đổi khí hậu ngày càng làm gia tăng nguy cơ lũ lụt vì nó tương tác với quá trình đô thị hóa nhanh chóng và hiện tượng sụt lún đất.
Siêu đô thị và kế hoạch 13 tỉ USD
Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Thành phố Hồ Chí Minh đã sáp nhập với các tỉnh lân cận, hình thành một siêu đô thị quy tụ các trung tâm công nghiệp, dịch vụ và cảng biển phía Nam. Chính quyền nhanh chóng nhận ra quy hoạch thoát nước được phê duyệt năm 2001 và 2008 không còn phù hợp với thành phố mở rộng.
Tháng 7 vừa qua, thành phố đưa ra hai bước đi quan trọng:
Kế hoạch trị giá 13 tỉ USD nhằm xử lý 159 điểm ngập vào năm 2030, gồm nâng cấp hạ tầng chống ngập.
Kế hoạch hành động về khí hậu đến năm 2030, nâng cấp hệ thống thoát nước và các kênh chính.
Mở rộng không gian xanh, tăng khả năng ứng phó với mưa lớn, triều cường và nước biển dâng.
Biến đổi khí hậu đang nâng cao mức nền mà trên đó những sự kiện này xảy ra.
Bức tranh khu vực và sức bền của người dân
Theo ông Horton, nước biển dâng khiến nước mưa khó thoát ra biển, mưa lớn dồn nhiều nước vào thành phố trong thời gian ngắn, còn ở một đô thị đang lún, nước tụ nhanh và rút chậm. Những trận ngập từng hiếm gặp có thể trở nên thường xuyên, sâu và kéo dài hơn. Giữa tháng 9, mưa lớn cũng gây lũ ở nhiều tỉnh phía Bắc Việt Nam, còn tại Thái Lan, mưa lũ đã ảnh hưởng tới hơn 2,6 triệu người và khiến ít nhất 19 người thiệt mạng.
Giữa những con nước, người dân vẫn bám phố. Bà Nguyễn Thị Nhua đã bán bánh giò ở cùng một góc vỉa hè suốt 12 năm, bất chấp bao mùa mưa và triều cường.
Vẫn có khách ghé qua, nên tôi cứ mở quầy ngay cả khi trời mưa hay triều lên.
















