Chiến tranh Triều Tiên và thực trạng hiện nay
Ngày 27 tháng 7 hàng năm, Bắc Triều Tiên tưởng niệm "Ngày Chiến thắng" để kỷ niệm sự kiện nước này tuyên bố là thắng lợi trong chiến tranh Triều Tiên. Tuy nhiên, đa số cộng đồng quốc tế không công nhận cách nhìn này. Sự kiện nhấn mạnh một thực tế quan trọng: chiến tranh giữa hai miền Triều Tiên chưa từng chính thức kết thúc. Thỏa thuận ký năm 1953 chỉ là một bản đình chiến, khiến bán đảo Triều Tiên vẫn trong trạng thái xung đột treo, chưa được giải quyết triệt để.
Trách nhiệm về tình trạng bất ổn kéo dài bị chia sẻ rộng rãi giữa nhiều bên. Bắc Triều Tiên tiếp tục thử nghiệm tên lửa, mở rộng kho vũ khí hạt nhân và phát ngôn đe dọa leo thang căng thẳng, làm suy yếu an ninh khu vực. Các chính quyền Hàn Quốc trong những năm gần đây, đặc biệt dưới thời cựu Tổng thống Yoon bị phế truất, cũng bị cáo buộc có các hành động làm nóng tình hình nhằm kích động Triều Tiên để biện minh cho tuyên bố tình trạng thiết quân luật. Bên cạnh đó, sự tăng cường hợp tác quân sự với Nga cũng giúp Bắc Triều Tiên gia cố sức mạnh quân sự, cũng như khả năng kinh tế để tự đứng vững lâu dài.
Vai trò trung tâm của Mỹ trong bế tắc và đàm phán hòa bình
Mỹ với vai trò chủ đạo trong cuộc chiến và bất kỳ thỏa thuận hòa bình tương lai nào, đang được xem xét lại chính sách chiến lược. Thỏa thuận đình chiến năm 1953 được ký bởi Quân đội Nhân dân Triều Tiên, lực lượng Trung Quốc và Mỹ đại diện cho Liên Hiệp Quốc, trong lúc Hàn Quốc từ chối ký kết. Vì chính sách của Bắc Kinh không phải là trở ngại chính cho hòa bình, nên bế tắc chủ yếu nằm ở Washington và Bình Nhưỡng.
Với vị thế là bên cần ký kết thỏa thuận hòa bình tương lai, Mỹ có sức ảnh hưởng lớn nhất trong việc mở ra cơ hội ngoại giao, nhưng chiến lược hiện tại lại ngày càng rời xa thực tế. Trong nhiều thập kỷ, các chính quyền Mỹ chọn lập trường ưu tiên phi hạt nhân hóa trước, đòi hỏi Triều Tiên phải giải trừ phần lớn chương trình hạt nhân trước khi các bước tiếp theo như bình thường hóa quan hệ, nới lỏng trừng phạt hay thúc đẩy hòa bình toàn diện được thực hiện. Tuy nhiên, hiện nay Triều Tiên đã sở hữu lực lượng hạt nhân tinh vi và có khả năng sống sót cao hơn nhiều so với trước đây.
Quan hệ thay đổi của Triều Tiên trong bối cảnh quốc tế
Điều bế tắc kéo dài khiến Bình Nhưỡng có nhiều lựa chọn hơn trong chiến lược. Sau khi Nga phát động cuộc chiến với Ukraine năm 2022, Triều Tiên đã tăng cường hợp tác quân sự với Moscow và củng cố quan hệ với Bắc Kinh. Sự thay đổi này không chỉ mở rộng sự linh hoạt chiến lược mà còn làm suy giảm đáng kể đòn bẩy Mỹ và đồng minh trước đây.
Chiến lược của Mỹ còn tạo ra nhiều hậu quả không mong muốn đối với các đồng minh. Hàn Quốc hiện đang trong giai đoạn điều chỉnh liên minh. Washington đã báo hiệu lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc có thể đảm nhận vai trò rộng hơn ngoài việc ngăn chặn Triều Tiên, bao gồm cả đối phó với Trung Quốc, đồng thời thúc giục Seoul chia sẻ gánh nặng quốc phòng lớn hơn. Điều này làm dấy lên nhiều băn khoăn về cam kết của Mỹ với đồng minh.
Những hệ quả và cơ hội bị bỏ lỡ
Cho tới nay, môi trường khu vực cũng trở nên bất ổn hơn. Nhật Bản đang tiến hành nâng cấp quốc phòng lớn nhất kể từ sau Thế chiến II, tăng ngân sách và trang bị khả năng tấn công tầm xa.
Trong khi đó, tại Hàn Quốc, cuộc thảo luận về việc phát triển năng lực hạt nhân riêng đã bước gần tới dòng chính hơn bao giờ hết.
Cơ hội rõ ràng nhất bị vuột mất là nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump khi các hội nghị thượng đỉnh Singapore 2018 và Hà Nội 2019 đã đưa Mỹ và Triều Tiên đến gần việc tái định hình quan hệ trong nhiều thập kỷ. Mặc dù phi hạt nhân hóa toàn diện khó có thể đạt được, một thỏa thuận hạn chế phát triển hạt nhân và tên lửa để đổi lấy nới lỏng trừng phạt có thể đã làm chậm quá trình hiện đại hóa quân sự của Triều Tiên.
Liên lạc thường xuyên cũng có thể đặt nền tảng cho quan hệ Mỹ-Triều bền vững hơn và các cơ hội hòa giải liên Triều rộng mở hơn, làm tăng chi phí đối với Bình Nhưỡng khi lựa chọn liên minh sâu rộng với Moscow. Tuy nhiên các cuộc đối thoại đã đổ vỡ mà không có lộ trình rõ ràng.
Tăng trưởng kho vũ khí hạt nhân và sự suy giảm hiệu quả trừng phạt
Đến năm 2018, Triều Tiên được ước tính có 10 đến 20 đầu đạn hạt nhân hoàn chỉnh. Giờ đây, con số này đã tăng lên 50 đến 60, cùng với nguồn nguyên liệu phân hạch đủ cho khoảng 90 đầu đạn. Bảy năm trì hoãn ngoại giao trùng với giai đoạn mở rộng lớn nhất trong lịch sử kho vũ khí hạt nhân của Triều Tiên.
Kiến trúc trừng phạt từng là trung tâm trong chiến lược của Mỹ nay đã giảm tác động nhiều do Trung Quốc và Nga không thực thi nghiêm ngặt, nhất là sau việc Nga phủ quyết gia hạn nhiệm vụ giám sát của Hội đồng Chuyên gia Liên Hiệp Quốc vào năm 2024, làm suy yếu sự giám sát và trách nhiệm quốc tế. Quan hệ liên Triều cũng ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Hệ thống ngoại giao hỗ trợ các cuộc đàm phán 2018-2019, với vai trò trung gian của Hàn Quốc, Singapore và Việt Nam, hiện không còn tồn tại.
Tiềm năng và thách thức đối với các cuộc đàm phán trong tương lai
Tổng thống Trump khi trở lại nhiệm sở đã nhiều lần bày tỏ mong muốn nối lại đối thoại với Triều Tiên, nhấn mạnh tình bạn cá nhân với lãnh đạo Kim Jong-un. Tuy nhiên, Bình Nhưỡng từ chối những đề xuất dạng này nếu Mỹ không công nhận vị thế hạt nhân và vẫn giữ yêu cầu phi hạt nhân hóa. Bối cảnh chiến lược năm 2026 rõ ràng rất khác so với thời kỳ đầu của Trump.
Cho đến khi phi hạt nhân hóa tiếp tục được xem là điều kiện tiên quyết cho đối thoại, Triều Tiên sẽ không có lý do để thương lượng mà còn thúc đẩy gắn bó sâu sắc hơn với Moscow và Bắc Kinh. Giải pháp thay thế là Mỹ nên đối mặt với thực tế, tạm chấp nhận việc chung sống có kiểm soát như mục tiêu ngắn hạn, trong khi vẫn giữ mục tiêu dài hạn về bán đảo không hạt nhân mà không biến nó thành rào cản cho các vấn đề khác.
Chính sách hòa bình và sự cần thiết của thay đổi chiến lược
Hàn Quốc đã bắt đầu thu hẹp khoảng cách giữa học thuyết và thực tế thông qua chính sách chung sống hòa bình. Với kho vũ khí của Triều Tiên đang phát triển, liên minh với Moscow ngày càng bền chặt, hiệu quả của các lệnh trừng phạt giảm nhanh, đòn bẩy của Mỹ và Hàn Quốc suy giảm, chi phí trì hoãn đối thoại càng gia tăng.
Sau 73 năm, đã đến lúc cần đổi mới cách tiếp cận. Nếu việc khởi động lại đối thoại đòi hỏi Mỹ phải từ bỏ những giả định cũ để phù hợp với tình hình thực tế, thì Washington nên sẵn sàng chấp nhận cái giá đó.







