E1: chuyện đất đai cũng là chuyện tương lai
Một dự án xây dựng có thể mang ý nghĩa lớn hơn số căn nhà mà nó tạo ra. Với E1, vấn đề được các chính phủ phản đối đặt ra là khả năng kết nối lãnh thổ của một nhà nước Palestine trong tương lai. Tuyên bố ngày 8/9 của 12 ngoại trưởng, được chính phủ Anh công bố, coi việc mở rộng khu định cư và đấu thầu E1 là những diễn biến làm tổn hại giải pháp hai nhà nước. Vì thế, dự án đã trở thành điểm hội tụ của tranh luận về quyền tự quyết, an ninh và triển vọng đàm phán.
Theo Le Monde, Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich từng nói E1 nhằm chôn vùi ý tưởng về một nhà nước Palestine. Tờ báo cũng cho biết Tổng chưởng lý Gali Baharav-Miara yêu cầu hoãn quy trình đấu thầu tới sau bầu cử. Hoãn một thủ tục không đồng nghĩa dự án bị hủy, nhưng cho thấy quyết định xây dựng đang nằm trong một cuộc giằng co chính trị rộng hơn. Với người dân, lãnh thổ không chỉ là bản đồ: đó còn là đường tới nơi làm việc, ruộng vườn, trường học và khả năng hình dung một đời sống ổn định.
Từ thông báo ngoại giao đến tính toán của ngân hàng
Chính phủ Anh công bố kế hoạch cấm nhập hàng từ các khu định cư và mở rộng công cụ để nhắm vào doanh nghiệp hỗ trợ hoạt động định cư. Tuyên bố chung nêu rõ các nước có thể triển khai biện pháp quốc gia, ủng hộ hạn chế ở cấp châu Âu hoặc tiếp tục xem xét, theo thủ tục riêng.
Cách diễn đạt này quan trọng: các thành viên không nhất thiết có cùng một gói trừng phạt hay cùng lịch thực hiện. Không nên biến một tuyên bố phối hợp thành thông tin rằng mọi nước đã đồng loạt đóng cửa thương mại với Israel.
Le Monde mô tả sự lo ngại trong giới tài chính Israel trước khả năng những biện pháp tương lai có thể chạm tới ngân hàng gắn với hoạt động định cư. Đó là nguy cơ được giới quan sát phân tích, không phải thông báo rằng mọi ngân hàng Israel đã bị cắt khỏi thị trường London. Dẫu vậy, rủi ro chính sách có thể ảnh hưởng quyết định đầu tư trước khi luật có hiệu lực. Các bên cho vay và doanh nghiệp phải cân nhắc việc tham gia một dự án có khiến họ đối mặt hạn chế sau này hay không. Sức ép vì thế nằm cả ở sự thay đổi kỳ vọng, chứ không chỉ ở giá trị hàng xuất khẩu bị tác động ngay.
Cô lập một chính phủ không phải cô lập một dân tộc
Hình ảnh các phái đoàn rời hội trường khi Benjamin Netanyahu phát biểu tại Liên Hợp Quốc ngày 24/9, được Le Monde thuật lại, cho thấy sự phản đối vượt khỏi các nước láng giềng. Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Camille Lons của European Council on Foreign Relations nhấn mạnh với tờ báo rằng cần phân biệt sự cô lập của Netanyahu với sự cô lập của Israel. Một nước có thể phản đối chính sách của thủ tướng, đồng thời vẫn giữ quan hệ với xã hội, doanh nghiệp và các thiết chế khác của nước đó.
Ở phía đối diện, Ngoại trưởng Israel Gideon Saar lên án các biện pháp của Anh là sự can thiệp vào công việc và tiến trình bầu cử của Israel, theo Reuters. Những phản ứng ấy cho thấy trừng phạt có thể kéo theo đối đầu ngoại giao thay vì ngay lập tức tạo ra nhượng bộ. Phân tích nghiêm túc cần theo dõi hành vi thay đổi ra sao, không chỉ đếm những lời chỉ trích. Cũng cần tránh suy diễn rằng mọi người Israel ủng hộ một chính sách, hoặc rằng bất đồng với chính phủ cho phép kỳ thị người Do Thái. Trách nhiệm chính trị phải được xác định theo quyết định và hành động, không theo căn tính.
Đo hiệu quả bằng sự an toàn của con người
Gaza là một phần quan trọng của bối cảnh khiến sức ép quốc tế gia tăng, nhưng hạn chế thương mại với các khu định cư ở Bờ Tây không tự động giải quyết khủng hoảng nhân đạo ở Gaza. Hai địa bàn có những vấn đề liên hệ với nhau nhưng không thể bị gộp thành một biện pháp duy nhất. Một công cụ kinh tế phải được đánh giá bằng mục tiêu cụ thể: kiềm chế mở rộng định cư, thay đổi động lực tài trợ hay bảo vệ khả năng đạt thỏa thuận chính trị. Thành công không chỉ nằm ở độ mạnh của thông cáo.
Cần tính cả tác động ngoài dự kiến đối với lao động và sinh kế, kể cả những người Palestine có quan hệ kinh tế với doanh nghiệp bị hạn chế. Sức ép có mục tiêu cần đi cùng cơ chế giám sát và hỗ trợ dân thường. Tuyên bố của 12 ngoại trưởng đồng thời khẳng định lợi ích an ninh chính đáng của Israel, lên án cuộc tấn công ngày 7/10 của Hamas và cam kết chống bài Do Thái. Điều đó đặt ra một thước đo nhân văn: bảo vệ quyền của người Palestine và sự an toàn của người Israel phải cùng hiện diện trong hướng đi tới hòa bình. Sự thay đổi có giá trị khi con người có thể sống an toàn hơn, không chỉ khi một bên mất thêm đồng minh.

















