Một đêm tìm kiếm trong lòng đất
Vụ sập xảy ra ngày 1/10 tại mỏ do İmbat Madencilik vận hành ở Soma. Hürriyet Daily News dẫn thông tin ban đầu cho biết thời điểm xảy ra tai nạn vào khoảng 13 giờ 15 phút, trong khi một số nguồn tin địa phương đưa ra mốc giờ khác. Điểm thống nhất giữa các bản tin là bảy công nhân đã bị ảnh hưởng trực tiếp trong sự cố. Bốn người được lực lượng cứu hộ đưa ra ở giai đoạn đầu; trong đó hai người không qua khỏi, hai người được chuyển tới bệnh viện điều trị.
Công việc tìm kiếm ba thợ mỏ còn mắc kẹt kéo dài qua đêm. Không gian chật hẹp, nguy cơ sạt lở tiếp diễn và việc phải tiếp cận những vị trí sâu dưới lòng đất luôn khiến hoạt động cứu hộ hầm mỏ đặc biệt phức tạp. Đến sáng 2/10, nhà chức trách xác nhận đã tìm thấy thi thể ba người cuối cùng. Tin tức khép lại một đêm chờ đợi nhưng mở ra những ngày đau buồn đối với gia đình và đồng nghiệp của năm nạn nhân.
Báo Bianet và Ekonomim nêu tên những người thiệt mạng là Halit Ersay, Kerim Ören, Ramazan İnce, Ömer Karakaya và İsa Olcay. Nêu đầy đủ tên tuổi của họ là điều cần thiết: một tai nạn công nghiệp không chỉ là một thống kê về sản xuất, mà còn là sự mất mát của những con người có gia đình, công việc và cuộc sống riêng.
Điều tra nguyên nhân và trách nhiệm
Tại thời điểm thông tin được công bố ngày 2/10, chưa có kết luận chính thức về nguyên nhân gây sập. Ba công tố viên được giao giám sát cuộc điều tra tư pháp. Bộ trưởng Lao động và An sinh xã hội Vedat Işıkhan cũng chỉ định một chánh thanh tra lao động tiến hành xem xét vụ việc.
Hai quy trình này có vai trò khác nhau: một bên xác minh dấu hiệu vi phạm pháp luật, bên còn lại kiểm tra việc tuân thủ các biện pháp bảo đảm an toàn và nghĩa vụ của cơ sở khai thác.
Cuộc điều tra cần làm rõ tình trạng địa chất và kết cấu tại vị trí sập, hồ sơ đánh giá rủi ro, hệ thống chống đỡ, việc giám sát vận hành cũng như những cảnh báo trước tai nạn, nếu có. Đây là các nhóm vấn đề thông thường cần được kiểm tra trong những vụ sập hầm, không phải những nguyên nhân đã được xác nhận trong vụ Soma. Việc tách bạch giả thuyết kỹ thuật với bằng chứng kiểm chứng là điều quan trọng để tránh quy kết vội vàng.
Bộ trưởng Gia đình và Dịch vụ xã hội Mahinur Özdemir Göktaş cho biết các nhóm hỗ trợ tâm lý - xã hội đã có mặt để giúp đỡ thân nhân và người chịu ảnh hưởng. Sau khi hoạt động cứu hộ kết thúc, sự hỗ trợ ấy vẫn cần được duy trì; bên cạnh thông tin minh bạch và điều tra độc lập, gia đình các nạn nhân cần tiếp cận đầy đủ các quyền lợi theo quy định.
Soma và bài toán an toàn chưa thể khép lại
Soma là một trong những địa danh gắn với ký ức đau buồn nhất của ngành khai mỏ Türkiye. Tháng 5/2014, một thảm họa hầm mỏ ở đây khiến 301 công nhân thiệt mạng. Dù hai vụ việc khác nhau về quy mô và chưa có cơ sở kết luận cùng nguyên nhân, sự trùng hợp về địa điểm khiến câu hỏi được đặt ra: những bài học về phòng ngừa tai nạn đã được thực hiện và kiểm chứng tới đâu?
Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), thảm họa năm 2014 đã thúc đẩy đối thoại giữa chính phủ, người sử dụng lao động và đại diện người lao động về tiêu chuẩn an toàn. Türkiye sau đó phê chuẩn Công ước số 176 của ILO về an toàn và sức khỏe trong mỏ vào năm 2015. Tuy nhiên, văn bản pháp lý và công ước chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi đi cùng giám sát thường xuyên, ghi nhận rủi ro đáng tin cậy và quyền lên tiếng của công nhân.
Một xã hội cần năng lượng, việc làm và sản xuất công nghiệp, nhưng giá trị kinh tế không thể tách rời cái giá con người phải trả. Từ Soma, câu hỏi cấp thiết không chỉ là ai chịu trách nhiệm về vụ sập lần này, mà còn là liệu những ca làm việc tiếp theo có được bảo vệ tốt hơn bằng thay đổi có thể đo lường và giám sát hay không.
