Lá phiếu đồng thuận để khép lại một cuộc khủng hoảng
Cuộc bỏ phiếu tại Copenhagen cho thấy các đảng phái Đan Mạch muốn đặt cuộc tranh cãi về quyền sở hữu Greenland trở lại khuôn khổ luật pháp và liên minh. Theo Reuters và AP, thỏa thuận đã được Mỹ, Đan Mạch và Greenland ký tại New York ngày 22/9, sau nhiều tháng thương lượng nhằm xoa dịu lo ngại rằng Washington có thể tìm cách thâu tóm hòn đảo. Nghị viện Greenland đã phê chuẩn văn kiện trước đó trong tháng 11. Việc đưa cả hai cơ quan dân cử vào tiến trình có ý nghĩa lớn: đó là tín hiệu rằng những thay đổi về an ninh không thể chỉ được quyết định giữa các thủ đô lớn.
Văn kiện sẽ có hiệu lực sau khi Bộ Ngoại giao Đan Mạch gửi công hàm thông báo hoàn tất thủ tục cho phía Mỹ. Đây là thỏa thuận hành pháp, không cần Thượng viện Mỹ phê chuẩn. Ngoại trưởng Marco Rubio nhận định văn kiện hiện đại hóa quan hệ phòng thủ Mỹ–Đan Mạch–Greenland và tăng cường an ninh cho các đồng minh NATO. Tuy nhiên, một thủ tục pháp lý hoàn tất mới chỉ là điều kiện để hợp tác bắt đầu; nó không tự động xóa đi sự tổn thương do những tuyên bố chính trị trước đó gây ra.
“Thỏa thuận này hiện đại hóa quan hệ đối tác quốc phòng Mỹ–Đan Mạch–Greenland.” — Marco Rubio
Mỹ được mở rộng hiện diện, chủ quyền vẫn thuộc Đan Mạch
Thỏa thuận bổ sung khuôn khổ phòng thủ có từ năm 1951 và được điều chỉnh năm 2004, thay vì chuyển giao Greenland cho Mỹ. Washington được mở rộng phạm vi hoạt động quân sự, bao gồm các kế hoạch về hai khu vực căn cứ mới và cấu phần phòng thủ tên lửa Golden Dome.
Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Jeppe Bruus cho biết các bên sẽ làm rõ mục đích và cách tổ chức tại hai địa điểm này. Những kế hoạch triển khai cụ thể, chi phí và tác động đến cộng đồng địa phương vẫn phải được xem xét trong giai đoạn tiếp theo.
Một trụ cột khác là việc chuẩn bị luật Greenland nhằm rà soát nhà đầu tư nước ngoài trong các lĩnh vực nhạy cảm về an ninh. Điều đó liên quan đến khoáng sản chiến lược, cơ sở hạ tầng và dữ liệu, nơi các toan tính kinh tế dễ giao thoa với cạnh tranh địa chính trị. Theo nội dung công bố chính thức, văn kiện bảo lưu chủ quyền của Vương quốc Đan Mạch và quyền tự quyết của người Greenland. Sự phân biệt giữa quyền tiếp cận quân sự và quyền cai quản lãnh thổ là điều thiết yếu để đánh giá đúng thỏa thuận.
Vì sao người Greenland vẫn dè chừng?
Greenland có khoảng 57.000 cư dân và quyền tự trị sâu rộng, nhưng nhiều quyết định quốc phòng và đối ngoại vẫn nằm trong quan hệ với Copenhagen. Vì thế, những phát biểu của ông Trump từng không loại trừ sức ép quân sự hoặc kinh tế để giành quyền kiểm soát hòn đảo đã gây lo lắng vượt xa một tranh luận chính sách thông thường. Nghị sĩ Naaja Nathanielsen nói sức ép kéo dài đã thấm vào nhiều mặt đời sống của cư dân. Lời kể ấy cho thấy niềm tin giữa các đồng minh không chỉ được đo bằng văn kiện, mà bằng cảm giác được tôn trọng của những người chịu tác động trực tiếp.
Sự nghi ngại còn nằm ở tương lai: một căn cứ được xây ở đâu, ai có quyền xem xét tác động môi trường, lợi ích khai khoáng phân chia ra sao và địa phương có thể phản đối đến mức nào? Giáo sư Mikkel Vedby Rasmussen thuộc Đại học Copenhagen lưu ý rằng hiệp định có thể là điểm mở đầu cho giai đoạn đàm phán ảnh hưởng mới, chứ không phải kết thúc. Nhận định này không phủ nhận giá trị của việc giảm căng thẳng, nhưng nhắc rằng quyền lực thực tế thường hình thành qua cách từng điều khoản được thực thi.
“Hai năm qua thực sự rất khó khăn đối với người Greenland.” — Naaja Nathanielsen
Bắc Cực trong bàn cờ an ninh mới
Greenland nằm trên tuyến đường chiến lược giữa Bắc Mỹ và châu Âu, gần các đường tiếp cận Bắc Cực và các khu vực theo dõi tên lửa quan trọng. Mỹ đã hiện diện quân sự tại Pituffik Space Base từ lâu; do đó, thỏa thuận mới không khởi đầu một quan hệ hoàn toàn xa lạ. Điều thay đổi là quy mô tham vọng phòng thủ và yêu cầu kiểm soát rủi ro từ các khoản đầu tư bên ngoài. Khi băng biển biến động và các tuyến hàng hải nhận được nhiều chú ý hơn, vị trí của Greenland càng trở nên nhạy cảm.
Ở chiều ngược lại, tiềm năng dầu khí và khoáng sản không có nghĩa mọi dự án đều được phép khai thác. Chính quyền Greenland đã hạn chế hoạt động tìm kiếm dầu thô mới; luật địa phương, các cam kết môi trường và nguyện vọng cộng đồng vẫn có vai trò quyết định. Sau cuộc bỏ phiếu, thách thức của ba bên là biến lời bảo đảm chủ quyền thành quy trình minh bạch: tham vấn cư dân, giám sát nghị viện, công bố rõ mục đích sử dụng căn cứ và tách lợi ích an ninh khỏi áp lực sở hữu lãnh thổ.









