Bối cảnh và chủ đề hội nghị ASEAN tại Manila
Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần này diễn ra tại thủ đô Manila trong bối cảnh tổ chức này trải qua nhiều thách thức nội bộ sau hơn một thập kỷ hoạt động. Mặc dù hình thức bên ngoài vẫn duy trì sự ổn định, nhưng các yếu tố mâu thuẫn bên trong đang dần làm suy yếu nền tảng của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Philippines, với tư cách nước chủ nhà và đang giữ chức Chủ tịch ASEAN năm nay, đã đề xuất chủ đề hội nghị dưới khẩu hiệu "Cùng nhau mở đường tới tương lai", nhấn mạnh tầm quan trọng của sự đồng thuận và tinh thần hợp tác dựa trên đặc trưng văn hóa quốc gia bản địa.
Theo quan sát, người Philippines coi trọng khả năng đạt được sự đồng thuận trong tranh luận và duy trì quan hệ hài hòa hơn là việc tranh luận căng thẳng về đúng sai hay tìm kiếm chân lý tuyệt đối, điều này được xem là một phẩm chất quý giá cho vai trò chủ tịch tổ chức trong năm nay.
Căng thẳng trong khu vực và sự kiện gây tranh cãi trước hội nghị
Trước khai mạc hội nghị, một vụ bê bối đã khiến bầu không khí trở nên căng thẳng khi một tờ báo nhà nước của Trung Quốc sử dụng trí tuệ nhân tạo để sản xuất một video so sánh Philippines với một con khỉ hát karaoke bị điều khiển bởi các thế lực bên ngoài, cụ thể là Nhật Bản và Mỹ. Nguyên nhân sâu xa của sự châm biếm này liên quan tới vụ kiện biển Đông mà Trung Quốc bị thua tại trọng tài quốc tế, kết quả mà Bắc Kinh không đồng thuận và từ chối thực thi.
Tại hội nghị, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị có kế hoạch gặp gỡ các thành viên ASEAN nhằm tìm kiếm sự đồng thuận về các tranh chấp quần đảo và rạn san hô tại biển Đông. Trong khi đó, Mỹ ủng hộ mạnh mẽ quan điểm của Philippines và một số quốc gia Đông Nam Á phản đối yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc, đồng thời kêu gọi bảo đảm tự do hàng hải và đánh bắt cá trong khu vực.
Tác động từ sự cạnh tranh Mỹ - Trung lên ASEAN
Sự đối đầu luân phiên giữa Bắc Kinh và Washington, lúc dịu đi trước các chuyến thăm của lãnh đạo, lúc lại bùng lên căng thẳng, liên tục gây bất ổn cho ASEAN, khiến năng lực tập thể của tổ chức trong giải quyết xung đột khu vực bị suy giảm. Trước đây, ASEAN từng nổi tiếng với sức mạnh mềm trong việc gắn kết các thành viên, nay dần yếu đi khi nhiều quốc gia thành viên di chuyển về các khối quân sự do Mỹ đứng đầu, trong đó Philippines, với nhiều căn cứ quân sự Mỹ, được xem là trọng điểm của xu hướng này.
Tuy nhiên, tình hình vừa qua có thể thay đổi khi căng thẳng Mỹ - Iran liên quan đến eo biển Hormuz đã làm thay đổi cục diện chiến lược, tạo nên sự phân tán mới trong khu vực.
Tuyên bố và định hướng mới của ASEAN tại hội nghị Kazan
Trước đó tại hội nghị thượng đỉnh ASEAN ở Kazan (thủ phủ của Tatarstan), một tuyên bố chung đã được ban hành, khẳng định cam kết của ASEAN trong việc xây dựng một trật tự thế giới đa cực, công bằng và dân chủ, dựa trên luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc. Nga và ASEAN thể hiện ý định trở thành các trung tâm quyền lực độc lập, phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương do phương Tây áp đặt.
Dù vậy, vẫn còn quá sớm để đánh giá khả năng biến tuyên bố này thành hiện thực, khi nhiều quốc gia ASEAN vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường và ảnh hưởng của các nước phương Tây như châu Âu và Mỹ.
Thay đổi quan hệ đối ngoại và vai trò của Philippines
Bất chấp sự phụ thuộc lâu dài và tần suất giao lưu chính trị cao với Mỹ, truyền thông Philippines cho biết chính quyền Manila đang cảm thấy áp lực lớn từ mối quan hệ này. Các thay đổi về an ninh khu vực đã thúc đẩy sự hợp tác ngày càng sâu rộng giữa Philippines với các đối tác như châu Âu, Nhật Bản, Việt Nam và các quốc gia cùng chí hướng khác, dưới vai trò chủ tịch ASEAN. Đồng thời, Philippines cũng đa dạng hóa chính sách đối ngoại, tăng cường mối quan hệ mới với Nga, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng.
Bối cảnh địa chính trị bất ổn tại Trung Đông tạo ra nhu cầu cấp thiết cho sự đa dạng hóa này, khi các kênh cung cấp dầu mỏ truyền thống tới Đông Nam Á không thể nhanh chóng trở lại trạng thái bình thường dù có những cam kết giữ eo biển Hormuz mở cho lưu thông.
Vai trò và hoạt động của Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov
Tại hội nghị, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov dự kiến tham dự bữa tiệc gala truyền thống do nước chủ nhà Philippines tổ chức, một sự kiện riêng tư được tổ chức trong bảo tàng hàng hải ở thành phố Pasay, gần Manila. Địa điểm này có ý nghĩa lịch sử khi trưng bày mô hình kích thước thật của tàu galeon Espíritu Santo – con tàu Tây Ban Nha thế kỷ 17 chạy tuyến Manila - Acapulco, biểu tượng cho những kết nối biển toàn cầu đầu tiên của Philippines. Trong không gian lịch sử này, nhiều khả năng ông Lavrov sẽ có cơ hội gặp gỡ, trao đổi bên lề với các đại diện khác, trong đó có Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, những cuộc gặp vẫn đang được lên kế hoạch.
Thông điệp từ lãnh đạo Philippines và triển vọng ASEAN
Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos tại hội nghị Kazan từng khẳng định rằng các nước ASEAN đã từ bỏ quan điểm song cực và công nhận rằng thế giới đang thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi phản ứng phù hợp với thực tiễn mới. Diễn biến tại hội nghị Manila sẽ là phép thử cho mức độ thích ứng và sức sống của ASEAN, đặc biệt trong các cuộc họp ngày thứ Tư liên quan đến an ninh khu vực và hợp tác kinh tế.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tham dự hội nghị ASEAN tại Manila với vai trò quan trọng.
- Tranh chấp biển Đông và cạnh tranh Mỹ - Trung tiếp tục tạo áp lực lớn lên tổ chức ASEAN.
- Philippines chủ trì và đa dạng hóa chính sách đối ngoại, hài hòa quan hệ với các đối tác lớn.
- Tuyên bố Kazan nhấn mạnh xây dựng trật tự đa cực dựa trên luật pháp quốc tế và phản đối trừng phạt đơn phương.
- Sự kiện và thảo luận tại hội nghị phản ánh động lực thay đổi quyền lực và hợp tác an ninh khu vực Đông Nam Á.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.








