Cuộc gặp được xác nhận, thương vụ vẫn là thông tin từ nguồn tin riêng
Ngày 5/11, Tổng thống Nga Vladimir Putin gặp Mohsen Rezaei, quan chức phụ trách an ninh cấp cao của Iran, tại Điện Kremlin. Reuters cho biết ông Rezaei chuyển một thông điệp của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei và hai bên thảo luận về an ninh khu vực, hợp tác song phương cùng kế hoạch đường ống khí đốt. Thông tin chính thức về cuộc họp không công bố một hợp đồng S-400.
Một ngày sau, The Telegraph dẫn lời một quan chức Iran nói rằng bức thư nêu nhu cầu được cung cấp khí tài, đặc biệt là S-400. Các hãng tin khác tiếp tục dẫn lại thông tin này. Cần phân biệt ba cấp độ: cuộc gặp đã diễn ra; nội dung yêu cầu S-400 được tường thuật dựa trên nguồn giấu tên; còn một thỏa thuận mua bán thực sự chưa được hai chính phủ xác nhận. Sự phân biệt ấy quyết định cách đánh giá mức độ chắc chắn của tin tức.
Vì sao Tehran theo đuổi hệ thống phòng không Nga
S-400 là tổ hợp phòng không tầm xa được thiết kế để phát hiện, theo dõi và đánh chặn nhiều loại mục tiêu trên không. Song một tổ hợp trên giấy không đồng nghĩa với vùng trời bất khả xâm phạm.
Hiệu quả thực tế tùy thuộc radar, khả năng phối hợp với các hệ thống hiện hữu, nhân lực được huấn luyện, bảo trì, đạn đánh chặn và điều kiện tác chiến.
Những đợt không kích của Mỹ và Israel đã phơi bày các điểm yếu trong mạng lưới phòng không Iran, khiến Tehran phải coi việc tái thiết khả năng phòng vệ là ưu tiên. Nếu mua được S-400, Iran có thể củng cố năng lực răn đe và làm phức tạp bài toán quân sự của đối phương. Nhưng để khí tài đến nơi, vận hành và phối hợp hiệu quả vẫn có thể mất thời gian đáng kể; không nên mặc nhiên coi lời đề nghị mua sắm là khả năng phòng thủ mới đã xuất hiện.
Bài toán khó của Moscow
Nga và Iran có quan hệ hợp tác quân sự ngày càng sâu, nhưng không phải lợi ích nào cũng trùng nhau. Moscow vẫn phải cân nhắc quan hệ với Israel, các nước vùng Vịnh và Mỹ. Hơn nữa, chiến tranh tại Ukraine đặt áp lực lớn lên nhu cầu bảo vệ lãnh thổ cũng như các cơ sở chiến lược của Nga. Một đơn hàng có giá trị ngoại giao chưa chắc đã dễ thực hiện về hậu cần.
Theo các chuyên gia được Iran International dẫn lời, Nga có thể hỗ trợ Iran đến mức không dẫn tới nguy cơ đối đầu trực tiếp với Washington. Đây là đánh giá phân tích, không phải tuyên bố chính thức của Điện Kremlin. Việc Nga có sẵn bao nhiêu tổ hợp, sẵn sàng bán loại cấu hình nào hoặc sẽ đào tạo nhân lực ra sao đều chưa rõ. Những khoảng trống thông tin này khiến dự báo về thời hạn bàn giao trở nên thiếu chắc chắn.
Tác động khu vực và phép thử của ngoại giao
Một thỏa thuận tiềm năng sẽ được theo dõi sát tại Israel, các quốc gia vùng Vịnh và Washington. Hệ thống phòng không mới có thể thay đổi cảm nhận rủi ro trong các kế hoạch quân sự, nhưng cũng có khả năng thúc đẩy một vòng điều chỉnh chiến lược mới. Đặc biệt, các hệ thống phòng thủ thường được đánh giá trong một mạng lưới rộng hơn chứ không tách biệt khỏi radar, máy bay, năng lực cảnh báo và khả năng phối hợp chỉ huy.
Trong bối cảnh khu vực vẫn tìm cách ổn định sau giao tranh, thông tin mua sắm quân sự có hai cách được diễn giải: Tehran coi đó là nhu cầu tự vệ; những đối thủ của Iran có thể xem đây là dấu hiệu gia tăng sức mạnh quân sự. Muốn giảm nguy cơ hiểu nhầm, các bên cần minh bạch về tiến trình đàm phán và duy trì kênh ngoại giao. Tính đến ngày 7/11, chưa có xác nhận rằng S-400 đã được chuyển giao cho Iran theo cuộc thương lượng được đưa tin.
