437 triệu euro: cam kết và điều còn phải chờ
Cuộc gặp tại Madrid đem lại một thông điệp ngoại giao rõ ràng: Tây Ban Nha tiếp tục đứng về phía Ukraine khi cuộc chiến bước vào giai đoạn tiêu hao kéo dài. Trong thông báo sau cuộc trao đổi với Thủ tướng Pedro Sánchez, Tổng thống Volodymyr Zelensky cảm ơn Madrid về gói hỗ trợ quân sự mới trị giá 437 triệu euro. Theo thông tin được công bố, hai bên đã bàn về nội dung hỗ trợ và những nhu cầu bảo vệ khẩn thiết nhất của Kyiv. Tuy nhiên, con số tài chính là một cam kết chính sách; nó không cho biết toàn bộ vũ khí đã được chuyển tới Ukraine hay thời điểm từng phần hàng sẽ tới nơi.
Madrid trước đó đã thông báo một chương trình hỗ trợ quân sự song phương lớn trong năm 2026, đồng thời thúc đẩy hợp tác công nghiệp quốc phòng với Ukraine. Vì vậy, khi đánh giá gói 437 triệu euro, cần phân biệt giữa nguồn tài chính, hợp đồng mua sắm, sản xuất chung và việc giao khí tài thực tế. Chi tiết về loại tên lửa, số lượng hệ thống phòng không hay lịch phân bổ sẽ quyết định mức độ tác động của khoản viện trợ đối với năng lực ứng phó của Ukraine. Các dữ liệu cụ thể ấy chưa được hai phía công bố đầy đủ trong thông tin về cuộc gặp.
Về chính trị, lời cam kết cũng mang ý nghĩa vượt ra ngoài quan hệ song phương. Khi chiến sự ở Ukraine cạnh tranh sự chú ý với các cuộc khủng hoảng khác, sự hỗ trợ được duy trì của một thành viên Liên minh châu Âu và NATO góp phần củng cố thông điệp rằng an ninh châu Âu không thể tách khỏi khả năng phòng thủ của Kyiv. Nhưng sự bền vững của viện trợ vẫn phụ thuộc vào ngân sách, năng lực sản xuất và sự đồng thuận của các chính phủ.
Phòng không và cuộc chiến bảo vệ năng lượng
Ukraine đang chịu áp lực đặc biệt nặng nề từ các đợt tập kích nhắm vào trạm điện, nhà máy điện, tuyến vận tải và cơ sở cấp nước. Zelensky nói với các đối tác rằng thiệt hại đối với đầu máy xe lửa trong năm nay thậm chí lớn hơn tổng thiệt hại của những năm trước cộng lại.
Những nhận định đó phản ánh mức độ căng thẳng mà chính quyền Ukraine đang mô tả; việc kiểm chứng từng số liệu chiến tranh độc lập vẫn có thể gặp khó khăn. Khi lưới điện mất ổn định, hậu quả lan từ bệnh viện và trường học sang doanh nghiệp và sinh hoạt của từng gia đình.
Phòng không vì thế vừa là một khả năng quân sự vừa là phương tiện bảo vệ tính mạng thường dân. Mỗi tên lửa đánh chặn có thể tạo khác biệt đối với một khu dân cư, nhưng kho dự trữ không phải vô hạn. Reuters đưa tin Kyiv đặc biệt lo ngại vấn đề tiếp tế tên lửa cho hệ thống Patriot, trong khi tiến độ mua sắm và sản xuất mới thường kéo dài. Nguồn hỗ trợ tài chính, dù lớn, cũng cần được chuyển thành thiết bị phù hợp và có thể sử dụng trong thời gian cần thiết. Đây là khoảng cách quan trọng giữa tuyên bố tại hội nghị và an toàn thực tế dưới mặt đất.
Cùng với khí tài, việc sửa chữa cũng trở thành một tuyến phòng thủ. Máy biến áp, cáp điện, máy phát điện và phụ tùng có thể giúp nối lại các dịch vụ mà người dân phụ thuộc hằng ngày. Nhu cầu này không làm giảm vai trò của phòng không: nếu thiếu khả năng ngăn chặn các đợt tấn công tiếp theo, công sức khôi phục có thể liên tục bị phá hủy. Bài toán mà Kyiv đặt ra là làm đồng thời cả hai việc: ngăn thiệt hại mới và khắc phục thiệt hại đã xảy ra.
Madrid mở rộng câu chuyện sang hợp tác quốc tế
Hội nghị thượng đỉnh Ibero-America tại Madrid vốn không phải diễn đàn chuyên về chiến tranh Ukraine. Tuy vậy, sự hiện diện của Zelensky đã đưa vấn đề bảo vệ hạ tầng và ổn định năng lượng tới các nhà lãnh đạo châu Âu và Mỹ Latinh. Ông kêu gọi các đối tác hỗ trợ những vật tư điện phù hợp với lưới điện Ukraine, đồng thời tìm kiếm kết nối trực tiếp với nhà sản xuất. Đây là kiểu hỗ trợ mà các quốc gia không cung cấp vũ khí vẫn có thể cân nhắc trên cơ sở năng lực công nghiệp và quyết định riêng của mình.
Tổng thống Ukraine còn giới thiệu khả năng hợp tác sản xuất thiết bị bay không người lái và chia sẻ kinh nghiệm công nghệ. Những đề xuất này mở rộng quan hệ từ mô hình một chiều, trong đó Ukraine chỉ là bên nhận viện trợ, sang khả năng trao đổi kinh nghiệm quốc phòng. Tuy nhiên, mức độ tham gia của mỗi nước vẫn là vấn đề ngoại giao, công nghệ và pháp lý cần đàm phán; không nên coi lời mời như một thỏa thuận đã ký.
Giữa các cuộc gặp, Zelensky cũng bày tỏ chia buồn về thảm họa đường sắt tại Tây Ban Nha, nối sự mất mát của người dân hai quốc gia trong một khoảnh khắc nhân văn hiếm hoi giữa nghị trình an ninh. Cuộc gặp ngày 5/11 vì thế không chỉ xoay quanh giá trị của khoản hỗ trợ. Nó đặt ra câu hỏi lớn hơn: các quốc gia có thể duy trì đoàn kết đến đâu khi bảo vệ người dân, tái thiết hạ tầng và theo đuổi một giải pháp hòa bình đều đòi hỏi nguồn lực lâu dài?
