Chiến lược đa dạng hóa tuyến thương mại đất liền
Trước những gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz và khu vực rộng lớn hơn, Trung Quốc đang tăng cường phát triển các tuyến giao thương đường bộ qua Trung Á nhằm giảm sự phụ thuộc vào các điểm nghẽn hàng hải trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Một ví dụ thực tiễn của chiến lược này là tuyến hành lang đường bộ mới đến Afghanistan qua Uzbekistan, chính thức khai trương hồi tháng 5 với các chuyến hàng thử nghiệm.
Tuyến vận tải đa phương thức dài 7.400 km cho phép các container được vận chuyển bằng đường sắt từ Trung Quốc qua Kazakhstan đến Uzbekistan, sau đó chuyển sang đường bộ qua Turkmenistan tới thành phố Herat ở phía tây Afghanistan. Các báo cáo truyền thông ở Afghanistan và Uzbekistan cho biết hành lang này giúp rút ngắn thời gian vận chuyển tới 2/3 so với tuyến truyền thống đi biển kết hợp đường bộ qua Iran hoặc Pakistan, từ 2-3 tháng xuống còn 30 ngày.
Tiềm năng và thách thức của hành lang mới
Trung Quốc chỉ có biên giới trực tiếp với Afghanistan qua hành lang Wakhan hẹp và địa hình hiểm trở, thiếu cơ sở hạ tầng và những lo ngại về an ninh tại khu vực Tân Cương phía tây Trung Quốc đã hạn chế giao thương trực tiếp qua đây. Trước đó, hàng hóa đến Afghanistan miền Tây chủ yếu đi qua cảng Bandar Abbas của Iran hoặc qua Pakistan bằng đường biển rồi mới vận chuyển đường bộ, với thời gian trung bình từ 31 đến 55 ngày.
Các quan chức Afghanistan đánh giá hành lang mới là tuyến vận tải hiệu quả hơn, giảm chi phí và tăng cường an toàn hàng hóa, dù tình hình nội bộ có nhiều bất ổn. Họ cho biết hành lang này đang hoạt động thường xuyên và có thể biến Afghanistan thành trung tâm trung chuyển khu vực kết nối Trung Á với Nam Á và Iran.
Công ty con của Đường sắt Uzbekistan, Uztemiryulkonteyner, xác nhận các chuyến hàng thử nghiệm bắt đầu từ tháng 5, container tập kết tại trung tâm logistics Bukhara trước khi tiếp tục vận chuyển bằng xe tải. Chuyên gia Nargiza Umarova thuộc Đại học Kinh tế và Ngoại giao Thế giới (Tashkent) cho rằng hành lang này là phần của tầm nhìn chiến lược lớn hơn kết nối nhiều tuyến đường sắt như dự án đường sắt Trung Quốc - Kyrgyzstan - Uzbekistan hay hành lang Uzbekistan-Afghanistan-Pakistan sắp tới.
Ý kiến các chuyên gia về tác động và hạn chế
Jennifer Murtazashvili, học giả không thường trú tại Chương trình châu Á của Carnegie Endowment for International Peace, nhận định hành lang chủ yếu mang tính chính trị với giá trị thương mại khu vực khiêm tốn và không thể giải quyết lo ngại về năng lượng của Trung Quốc. Bà nhấn mạnh tuyến này vận chuyển container, không phải dầu khí - vấn đề chủ chốt của các điểm nghẽn năng lượng mà Trung Quốc đang đối mặt.
Bà cũng chỉ ra chuỗi các điểm tắc nghẽn hải quan tại mỗi biên giới và chi phí vận chuyển đường bộ cao hơn so với đường biển đối với hàng hóa không đòi hỏi giao hàng nhanh. Murtazashvili cảnh báo khả năng Afghanistan trở thành đối tác tin cậy trong logistics cấp cao bị giới hạn bởi năng lực quản trị yếu, nguy cơ từ các nhóm vũ trang như ISKP ảnh hưởng an ninh cơ sở hạ tầng.
Zhu Yongbiao, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Afghanistan tại Đại học Lan Châu (Trung Quốc), cho biết hành lang dành cho hàng container thể hiện nỗ lực đa dạng hóa của Bắc Kinh, song cảnh báo không nên đánh giá quá cao vai trò chiến lược của tuyến qua Afghanistan do hạn chế về cơ sở hạ tầng, năng lực kinh tế và các biện pháp trừng phạt quốc tế đối với Taliban. Ông nhấn mạnh hành lang này chỉ là bổ sung, không phải huyết mạch chính trong mạng lưới vận tải của Trung Quốc.
Cơ hội và tương lai phát triển
Mặc dù còn nhiều khó khăn, giao thương đường sắt giữa Afghanistan và Uzbekistan đã tăng mạnh, với khối lượng hàng hóa gần 2,7 triệu tấn qua hơn 41.000 toa chở hàng trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5, tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Nỗi lo về "nghẽn Malacca" - sự phụ thuộc vào các eo biển hàng hải như Eo biển Malacca đang bị đe dọa bởi xung đột, thúc đẩy Trung Quốc đầu tư xây dựng mạng lưới đường sắt, cảng biển và hành lang nội địa nhằm giảm nguy cơ rủi ro.
Hành lang Afghanistan không giải quyết triệt để rủi ro về năng lượng, nhưng nằm trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm đa dạng hóa các tuyến cung ứng và vận tải, cùng với các dự án kinh tế như Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan và hành lang Trung Lưu qua Kazakhstan và Thổ Nhĩ Kỳ. Zhu nhấn mạnh Afghanistan có thể bị lấn át bởi các tuyến đường thay thế có chi phí đầu tư thấp hơn và tiềm lực phát triển mạnh hơn của các quốc gia láng giềng như Uzbekistan và Kazakhstan.
Ngược lại, Umarova tỏ ra lạc quan, cho rằng Taliban thể hiện ý chí chính trị mạnh mẽ trong việc hòa nhập Afghanistan vào các dự án kết nối khu vực. Bà đề xuất Pakistan nên tham gia hành lang vận tải Trung Quốc-Uzbekistan-Afghanistan-Pakistan để tạo ra các lựa chọn thay thế tiếp cận thị trường toàn cầu nhằm tránh phụ thuộc vào các eo biển Malacca và Hormuz.
Bà nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của dự án không chỉ do các cuộc khủng hoảng cấp bách như xung đột tại Trung Đông, mà còn ở khả năng tạo ra sự kết nối bền vững giữa các khu vực trọng điểm châu Á. Hành lang đường sắt xuyên Afghanistan (hay còn gọi là hành lang Kabul) được kỳ vọng trở thành tuyến đường ngắn nhất nối Trung Á với Ấn Độ, có khả năng xử lý đến 22 triệu tấn hàng mỗi năm và rút ngắn 1.200 km so với tuyến hành lang Bắc-Nam quốc tế qua Iran, mở ra cơ hội kết nối các trung tâm kinh tế lớn ở châu Âu, Trung Quốc, Nga và Ấn Độ.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Trung Quốc đang mở rộng mạng lưới vận tải đường bộ qua Trung Á nhằm giảm rủi ro khi các điểm nghẽn đường biển bị tắc nghẽn.
- Hành lang Trung Quốc-Uzbekistan-Afghanistan giúp rút ngắn thời gian vận chuyển tới 2/3 so với tuyến đường truyền thống qua biển.
- Hạn chế về an ninh và hạ tầng tại Afghanistan là thách thức lớn cho việc biến tuyến đường này thành huyết mạch thương mại khu vực.
- Hành lang mới vận chuyển container, không giải quyết được vấn đề vận chuyển dầu khí quan trọng của Trung Quốc từ biển.
- Việc xây dựng các hành lang đường bộ là một phần trong chiến lược đa dạng hóa nguồn cung và vận tải của Trung Quốc dưới sáng kiến Vành đai & Con đường.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.















