Một cuộc rút quân mang nhiều tầng ý nghĩa
Tại Erbil, nơi đặt căn cứ cuối cùng của liên quân ở Iraq, việc rút quân diễn ra như một nghi thức kết thúc chiến dịch nhưng cũng là một phép thử đối với nhà nước Iraq. Lầu Năm Góc tuyên bố nhiệm vụ chống ISIS của liên quân tại Iraq đã hoàn tất, trong khi Reuters mô tả tâm trạng trong xã hội là sự pha trộn giữa nhẹ nhõm, tự hào và lo lắng. Những bức tường chống bom từng chia cắt Baghdad đã dần biến mất, các trung tâm thương mại, nhà hàng và công trường hoạt động sôi động hơn; đó là những dấu hiệu hữu hình cho thấy người dân muốn giành lại đời sống bình thường sau nhiều năm chiến tranh.
Tuy vậy, một lá cờ được kéo lên không tự động tạo nên chủ quyền trọn vẹn. Chủ quyền còn là khả năng bảo vệ bầu trời, biên giới, hệ thống tài chính và quyền sử dụng vũ lực của nhà nước. Iraq vẫn phải cân bằng quan hệ với Washington và Tehran, hai trung tâm quyền lực đã ảnh hưởng sâu sắc đến chính trị và an ninh nước này. Việc quân đội Mỹ rời đi vì thế có thể được nhìn như một cơ hội để Baghdad tự định hình tương lai, nhưng đồng thời cũng khiến những điểm yếu từng được che phủ bởi sự hiện diện của liên quân lộ rõ hơn.
ISIS suy yếu, nhưng bài toán an ninh chưa khép lại
ISIS không còn là lực lượng kiểm soát những vùng lãnh thổ rộng lớn như giai đoạn 2014-2017, và cả phía Mỹ lẫn Iraq đều coi việc đánh bại tổ chức này với tư cách một mối đe dọa quân sự có tổ chức là thành quả lớn. Tuy nhiên, kinh nghiệm của Iraq cho thấy một tổ chức cực đoan có thể chuyển từ chiếm đất sang hoạt động bí mật, lợi dụng những khu vực quản trị yếu, bất bình xã hội và khoảng trống giữa các lực lượng an ninh.
Vì vậy, kết thúc một sứ mệnh quân sự không đồng nghĩa với kết thúc mọi nguy cơ khủng bố.
Theo các tuyên bố được AP và Reuters dẫn lại, hợp tác Mỹ-Iraq sẽ tiếp tục dưới hình thức mới, tập trung hơn vào huấn luyện, tình báo và quan hệ quốc phòng song phương. Điều này phản ánh một thay đổi quan trọng: Baghdad phải đứng ở vị trí chủ thể chính thay vì dựa vào một cấu trúc liên quân. Thách thức của Iraq không chỉ là truy quét những phần tử cực đoan còn sót lại, mà còn là xây dựng lực lượng an ninh chuyên nghiệp, có tính quốc gia và được người dân ở nhiều cộng đồng sắc tộc, tôn giáo khác nhau tin cậy.
“Việc kết thúc sứ mệnh của liên quân quốc tế không có nghĩa là cuộc chiến chống khủng bố của chúng ta đã kết thúc. Đây là sự chuyển tiếp sang giai đoạn Iraq tự chịu trách nhiệm đầy đủ về an ninh và ổn định của mình.” Ali al-Zaidi
Nhà nước và các lực lượng vũ trang ngoài nhà nước
Nút thắt khó nhất nằm ở các nhóm vũ trang từng được hình thành hoặc mở rộng trong cuộc chiến chống ISIS. Một số lực lượng có gốc rễ xã hội và chính trị sâu, một số duy trì quan hệ chặt chẽ với Iran, và nhiều nhóm đã trở thành một phần của đời sống quyền lực tại Iraq. Thủ tướng Ali al-Zaidi tuyên bố mục tiêu đưa vũ khí về dưới quyền kiểm soát của nhà nước. Nhưng biến một cam kết chính trị thành thực tế đòi hỏi luật pháp, khả năng chỉ huy thống nhất, cơ chế giải giáp hợp lý và sự đồng thuận đủ rộng để tránh một vòng xung đột mới.
Ở đây, nghịch lý của Iraq hiện ra rõ nhất: những lực lượng từng góp phần ngăn ISIS có thể đồng thời trở thành thách thức đối với nguyên tắc nhà nước độc quyền sử dụng vũ lực. Nếu Baghdad hành động quá chậm, các trung tâm quyền lực song song có thể tiếp tục củng cố vị trí; nếu hành động quá gấp và bằng biện pháp đối đầu, nguy cơ bạo lực nội bộ lại tăng. Con đường bền vững nhiều khả năng phải kết hợp cải cách an ninh, hội nhập chính trị, minh bạch tài chính và một hệ thống tư pháp đủ uy tín để mọi bên chấp nhận cùng một luật chơi.
Kurdistan và câu hỏi ai sẽ lấp khoảng trống
Khu vực Kurdistan ở miền bắc Iraq nhìn cuộc rút quân bằng tâm thế đặc biệt thận trọng. Trong nhiều năm, người Kurd là một trong những đối tác an ninh gần gũi nhất của Mỹ tại Iraq và từng dựa đáng kể vào sự hỗ trợ quốc tế trong cuộc chiến chống ISIS. Những vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trong khu vực đã làm nổi bật một điểm yếu: khả năng phòng không và kiểm soát không phận của Iraq vẫn chưa tương xứng với các mối đe dọa hiện đại.
Tương lai vì thế không chỉ phụ thuộc vào việc lực lượng nào rời Iraq, mà còn vào thể chế nào đủ sức lấp khoảng trống. Nếu Baghdad củng cố được quân đội, chia sẻ quyền lực hợp lý với Kurdistan, kiểm soát các nhóm vũ trang và duy trì quan hệ cân bằng với các nước láng giềng, ngày 30/9/2026 có thể trở thành một cột mốc trưởng thành của nhà nước Iraq. Nếu không, khoảng trống sau cuộc rút quân có thể bị lấp bởi cạnh tranh khu vực, những mạng lưới vũ trang và nỗi sợ cũ dưới những hình thức mới.

















