Hai cách hiểu về tương lai Israel
Tại một khu định cư trên Bờ Tây, nghị sĩ Simcha Rothman của đảng Religious Zionism xem quyền kiểm soát vùng đất này là vấn đề lịch sử, tôn giáo và an ninh không thể thương lượng. Ông phản đối thành lập nhà nước Palestine và ủng hộ áp dụng luật Israel tại khu vực. Đây không đơn thuần là khác biệt về biên giới: nếu duy trì quyền lực trên một vùng lãnh thổ có hàng triệu cư dân Palestine nhưng không trao quyền chính trị tương đương, Israel sẽ phải đối diện câu hỏi căn bản về bản chất dân chủ của mình.
Ở hướng ngược lại, cựu quan chức cảnh sát Yoav Segalovitz, một người Do Thái theo chủ nghĩa phục quốc trung dung, tham gia danh sách ứng cử của Raam, đảng đại diện cho một bộ phận công dân Arab Israel. Ông coi hợp tác vượt ranh giới cộng đồng là con đường bảo vệ cả tính chất Do Thái lẫn nguyên tắc dân chủ của quốc gia. Sự lựa chọn của ông gây tranh cãi vì những đảng đối lập vẫn bất đồng về xung đột Palestine và sự phân chia quyền lực.
Hai nhân vật không đại diện cho toàn bộ cử tri Israel, nhưng làm nổi bật một lựa chọn đang hiện hữu: gia tăng sự đồng nhất về sắc tộc và lãnh thổ, hay xây dựng thỏa hiệp công dân với những người mang bản sắc khác nhau. Không lựa chọn nào có thể xóa ngay tổn thương do chiến tranh để lại; cả hai sẽ được đánh giá qua mức độ bảo vệ an ninh và quyền con người trong thực tế.
Bờ Tây là điểm chia cắt sâu sắc
Bờ Tây, nơi Israel kiểm soát từ cuộc chiến năm 1967, là trung tâm của xung đột pháp lý và chính trị. Chính phủ Israel và phong trào định cư viện dẫn lập luận lịch sử và những quan ngại an ninh, trong khi phía Palestine khẳng định quyền tự quyết.
Trong ý kiến tư vấn tháng 7/2024, Tòa án Công lý Quốc tế nhận định sự hiện diện tiếp diễn của Israel tại lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng là trái pháp luật; đây là ý kiến tư vấn, không phải phán quyết hình sự về từng cá nhân.
Các cuộc tấn công và bạo lực của một số người định cư đối với cộng đồng Palestine khiến tranh chấp thêm gay gắt. Các nhóm nhân quyền nêu bật hệ thống hạn chế đi lại, sự mở rộng điểm định cư và tình trạng thiếu trách nhiệm giải trình. Giới chủ trương sáp nhập coi kiểm soát quân sự là điều kiện phòng ngừa bạo lực, nhưng người phản đối lo ngại việc quản trị vô thời hạn sẽ cản trở mọi triển vọng giải pháp chính trị lâu dài.
Cuộc bầu cử vì thế không chỉ quyết định thành phần nội các ở Jerusalem. Nó còn tác động tới đời sống hằng ngày của cư dân Bờ Tây, quan hệ với các đối tác phương Tây và cách Israel được nhìn nhận trước luật pháp quốc tế. Sự khác biệt giữa quyền an ninh chính đáng và việc bảo đảm quyền bình đẳng trở thành câu hỏi mà bất kỳ chính phủ kế tiếp nào cũng phải trả lời.
Phép tính liên minh và vai trò của cử tri Arab
Quốc hội Israel có 120 ghế, vì vậy một liên minh muốn nắm đa số cần ít nhất 61 ghế. Trước ngày bỏ phiếu, các khảo sát không bảo đảm rằng phe ủng hộ Netanyahu hay khối đối lập theo chủ nghĩa phục quốc sẽ tự mình đạt mốc này. Bởi vậy, Raam và những lực lượng Arab khác có thể trở thành đối tác hoặc bên ủng hộ từ ngoài chính phủ, tùy kết quả cuối cùng và chương trình thỏa thuận.
Mansour Abbas, lãnh đạo Raam, từng đưa đảng tham gia liên minh cầm quyền năm 2021, tạo tiền lệ cho hợp tác giữa các khối vốn xa cách. Động thái của Segalovitz có thể làm cho những thỏa thuận tương tự dễ chấp nhận hơn với một bộ phận cử tri trung dung. Dẫu vậy, bất đồng về chính sách Bờ Tây, nghĩa vụ quân sự và mối quan hệ nhà nước–tôn giáo khiến việc lập nội các ổn định còn khó hơn việc giành số ghế.
Các khảo sát trước bầu cử chỉ là ảnh chụp tâm trạng cử tri ở một thời điểm, không phải kết quả kiểm phiếu. Sự phân mảnh hệ thống đảng phái tạo cho những nhóm nhỏ quyền thương lượng đáng kể, nhưng cũng đặt ra yêu cầu minh bạch về cam kết liên minh. Điều cần theo dõi sau cuộc bỏ phiếu là ai có thể tập hợp đa số và các điều kiện chính sách đi kèm.
An ninh, ký ức chiến tranh và giới hạn quyền lực
Cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7/10/2023 và cuộc chiến kéo dài sau đó đã làm thay đổi mạnh tâm lý xã hội Israel. Gia đình các nạn nhân, người từng bị bắt làm con tin, binh sĩ và những cộng đồng sống gần vùng chiến sự mang các nỗi sợ khác nhau. Trong khi đó, người Palestine phải đối diện hậu quả nhân đạo sâu sắc tại Gaza và những bất ổn tiếp diễn ở Bờ Tây. Mỗi phía đều có những trải nghiệm mất mát cần được ghi nhận mà không thể biến nỗi đau thành giấy phép tước bỏ quyền của người khác.
Một trục tranh luận khác là cải cách tư pháp từng gây biểu tình lớn năm 2023. Những người ủng hộ cho rằng cơ quan tư pháp không nên hạn chế quá mức các đại diện được bầu; những người phản đối lo ngại việc suy yếu các thiết chế kiểm soát có thể khiến quyền lực hành pháp trở nên khó bị giám sát. Tranh cãi về tuyển quân đối với cộng đồng Do Thái chính thống cũng phản ánh gánh nặng chiến tranh phân bổ không đồng đều.
Nếu thay đổi chính quyền, thách thức sẽ là biến khẩu hiệu hòa giải thành quyết định cụ thể về trách nhiệm giải trình, an ninh và quyền công dân. Nếu phe đương nhiệm tiếp tục nắm quyền, yêu cầu giải thích hướng đi lâu dài của Bờ Tây và tương lai các định chế dân chủ vẫn tồn tại. Lá phiếu có thể mở một chương mới, nhưng chỉ chính sách sau bầu cử mới cho biết đó là chương sách nào.
















