Một tuyên bố ngắn, một tham vọng lớn
Dù rất ngắn gọn, văn kiện chung mang tham vọng sâu rộng: làm suy yếu hệ thống quốc tế vốn được thiết kế để kiềm chế chính các siêu cường. Ông Trump và ông Putin cũng bày tỏ sự cảm kích đối với Trung Quốc vì đã đứng ra kết nối hai bên.
Ba điểm chính trong tuyên bố chung gồm:
- Cùng nhau làm việc để “cải tổ Liên Hợp Quốc”.
- Tăng sản xuất và cung ứng sản phẩm dầu mỏ tinh chế “vì lợi ích của mọi quốc gia”, một cam kết có thể làm suy yếu các lệnh trừng phạt khiến Moskva khó bán dầu ra thị trường thế giới.
- Hạn chế Tòa án Hình sự Quốc tế, cơ quan đang ban hành lệnh bắt ông Putin liên quan đến cáo buộc tội ác chiến tranh tại Ukraine; ba nước cũng hứa duy trì đối thoại chung về kiểm soát hạt nhân, dù chỉ ở mức lỏng lẻo.
Thông điệp của ông Trump
Ông Trump lần lượt ca ngợi hai nhà lãnh đạo, gọi mỗi người là “bạn”, và sau đó viết trên mạng xã hội rằng đây là một “chuyến đi tuyệt vời và có ý nghĩa vô cùng to lớn”. Ngay khi cuộc gặp bắt đầu, ông khẳng định vai trò đặc biệt của ba nước lớn.
Là tổng thống của ba trong số những quốc gia lớn nhất thế giới, chúng ta có trách nhiệm đặc biệt duy trì đối thoại cởi mở, tôn trọng và hiệu quả về những vấn đề ảnh hưởng không chỉ tới người dân của chúng ta mà tới toàn hành tinh.
Trên chuyên cơ Không lực Một trở về Mỹ, ông Trump gọi điện tới cuộc họp của các lãnh đạo châu Âu với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Berlin, cho biết ông Putin muốn hòa bình và nếu chiến tranh kết thúc, châu Âu có thể dùng khoản tiền hỗ trợ Kyiv cho chính đất nước mình, theo bốn nguồn tin.
Ông cũng cho biết phần lớn thời gian ở Thâm Quyến dành cho vấn đề Ukraine. Nỗ lực ngoại giao của Nhà Trắng sẽ tăng tốc khi ông Trump chuẩn bị đón lãnh đạo nhóm G20 tại câu lạc bộ golf gần Miami vào tháng tới; ông Tập dự kiến tham dự, ông Putin chưa xác nhận, còn ông Zelensky chưa nhận được lời mời.
Hai cách nhìn về các thể chế toàn cầu
Các quan chức chính quyền Trump cho rằng Liên Hợp Quốc lẫn Tòa án Hình sự Quốc tế đều thiên vị chống Israel, rằng Liên Hợp Quốc đã mất đi phần lớn tính hữu dụng, còn tòa án mà Mỹ không phải thành viên đã vượt quá thẩm quyền. Ông Trump cũng nhiều lần chỉ trích các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga vì đẩy giá xăng tại Mỹ lên cao, dù giới phân tích năng lượng cho rằng phần lớn mức tăng giá xăng từ tháng 2 gắn với cuộc chiến của Mỹ tại Iran.
Các đời tổng thống trước cũng từng nói Liên Hợp Quốc và Tòa án Hình sự Quốc tế cần cải tổ, nhưng chưa ai hợp tác với các đối thủ lâu năm của Mỹ để làm điều đó. Ông Ned Price, cựu quan chức ngoại giao cấp cao dưới thời chính quyền Biden, cho rằng chính quyền Trump khó có thể đại tu các thể chế quốc tế trong hai năm tới, nhưng hình ảnh Mỹ đứng cùng phía với những nước theo đuổi một tầm nhìn khác biệt về thế giới sẽ để lại dấu ấn lâu dài.
Không vị tổng thống tương lai nào có thể quay ngược thời gian để xóa bỏ hình ảnh này, xóa bỏ tuyên bố chung này.
Hai bàn đàm phán, hai thế giới
Hình ảnh tại Thâm Quyến, nơi ông Tập ngồi giữa với ông Trump bên trái và ông Putin bên phải, khác hẳn cuộc họp ở Berlin quy tụ hàng chục lãnh đạo, tất cả đều phải chịu trách nhiệm trước cử tri và quốc hội. Ông Trump nhiều lần tỏ ra ngạc nhiên rằng ông hợp với ông Tập và ông Putin hơn là với châu Âu. Trong khi đó, sau cuộc bầu cử giữa kỳ, quyền lực trong nước của ông đang suy giảm, song Hiến pháp vẫn trao cho tổng thống nhiều quyền tự chủ về ngoại giao.
Vấn đề của chúng tôi là châu Âu không có một nhà lãnh đạo giống như ông Tập Cận Bình.

















