Chế độ nuôi dưỡng và trở về hoang dã
Tại British Columbia, Canada, các gấu con mồ côi đã được chăm sóc cẩn thận với chế độ ăn đa dạng bao gồm xác động vật chết bên đường, dưa hấu, thức ăn cho chó và các món ăn nhẹ do người dân quyên góp. Việc tiếp xúc giữa gấu và người chăm sóc được giới hạn chỉ với hai người nhằm hạn chế sự quen thuộc với con người. Sau thời gian tái hòa nhập kéo dài đến một năm, các cá thể gấu được thả về môi trường tự nhiên.
Kết quả nghiên cứu và những phát hiện đáng chú ý
Tiến sĩ Lana M Ciarniello, chuyên gia về gấu và là người điều tra theo dõi các cá thể gấu trưởng thành trong nghiên cứu gần đây, cho biết mặc dù việc thả gấu về tự nhiên là một hoạt động được xem là có tính lan tỏa tích cực trong cộng đồng, sự thật là phần lớn gấu không được theo dõi lâu dài sau khi trở về môi trường hoang dã. Kết quả nghiên cứu đã khiến bà bất ngờ khi 10 trong số 12 cá thể gấu theo dõi đã chết trong vòng một năm, nhiều cá thể thiệt mạng trước mùa đông đầu tiên.
Nghiên cứu chỉ ra rằng những chú gấu được nuôi dưỡng kỹ lưỡng có trọng lượng lớn gấp 3,5 lần so với gấu con cùng tuổi lớn lên trong tự nhiên. Thân hình cồng kềnh và nhu cầu năng lượng cao khiến chúng khó đáp ứng đủ calories cần thiết sau khi thả về hoang dã, dẫn đến hiện tượng "bẫy trao đổi chất" mà Tiến sĩ Ciarniello dùng để mô tả tình trạng này.
Những thách thức trong bảo tồn gấu mồ côi
Một số cá thể gấu còn thể hiện mức độ không sợ hãi con người. Ví dụ, một con gấu cái đã liên tục tiếp cận khu công trường khai thác mỏ để tìm kiếm thức ăn, dẫn đến việc nó bị giết trong các xung đột với con người.
Ngoài ra, một số cá thể khác bị giết bởi gấu hoang dã hoặc bị bắn trái phép. Điều này cho thấy các dự án cứu hộ và tái hòa nhập gấu mồ côi, dù gây cảm giác thiện chí với công chúng nhưng có thể tạo ra những cá thể không đủ khả năng tự sinh tồn và tránh nguy cơ trong tự nhiên.
Theo chuyên gia Chris Servheen từ Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), văn hóa sinh tồn của gấu được truyền dạy bởi mẹ qua hai đến ba năm, bao gồm việc tìm thức ăn hợp lý và tránh các mối nguy hiểm. Do đó, quá trình huấn luyện cho gấu mồ côi dường như rất phức tạp, nhất là khi phải hạn chế tiếp xúc với con người để gấu duy trì bản năng hoang dã.
Khuyến nghị và phương pháp chăm sóc tối ưu
Hướng dẫn chung dựa trên nghiên cứu về gấu đen Mỹ khuyến nghị trọng lượng thả gấu khoảng 1,5 lần so với gấu tự nhiên để tăng khả năng sống sót. Tuy nhiên, nghiên cứu mới của Ciarniello chỉ ra rằng vượt quá mức này có thể phản tác dụng. Gấu quay trở lại tự nhiên với cân nặng gấp 3,5 lần gấu hoang dã đòi hỏi nhiều năng lượng duy trì thân hình lớn và gây ra áp lực sinh học lớn.
Về phương pháp nuôi dưỡng, cần hạn chế tối đa sự tương tác giữa gấu với con người. Các dự án khác đã áp dụng kỹ thuật như dùng súng bắn thức ăn từ xa hoặc hệ thống đo trọng lượng bằng mật ong để giảm tiếp xúc trực tiếp. Đây là nỗ lực nhằm giữ thói quen hoang dã cho các cá thể gấu trước khi thả về tự nhiên.
Tranh luận về hiệu quả và định hướng bảo tồn
Việc phục hồi và thả gấu mồ côi về môi trường tự nhiên vẫn gây tranh cãi, nhất là ở các khu vực không thuộc đối tượng loài có nguy cơ tuyệt chủng. Một số nhà sinh vật học cho rằng nên tập trung tài chính vào ngăn chặn xung đột giữa gấu và con người để giảm thiểu số lượng gấu mồ côi thay vì cứu hộ và tái hòa nhập. Tuy nhiên, những người khác lại nhấn mạnh sự cần thiết của các nghiên cứu và giải pháp nhằm cải thiện phương pháp này, nhất là với các loài như gấu mặt trời hiện đang có nguy cơ suy giảm.
Ý nghĩa với công tác bảo tồn toàn cầu
Quỹ Grizzly Bear Foundation cho biết phát hiện từ nghiên cứu này sẽ đóng vai trò tư vấn cho các chính sách và thực tiễn tại British Columbia và các khu vực khác đang xem xét việc phục hồi loài gấu dựa trên khoa học. Dù gấu nâu nói chung không nằm trong danh sách đe dọa toàn cầu, nhiều quần thể nhỏ và cô lập lại đang đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng, đặc biệt ở châu Âu và châu Á. Tiến sĩ Ciarniello hy vọng nghiên cứu của bà sẽ góp phần bảo vệ những quần thể này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.










