Hai con đường dẫn tới cùng một eo biển
Kế hoạch, mà các quan chức cho biết có thể được khởi động trong vài tuần tới, phản ánh một phép tính khắc nghiệt ở Riyadh. Sau nhiều năm tìm cách rút chân khỏi cuộc chiến Yemen, Ả Rập Xê Út nay nhận ra xung đột đã quay lại ngay trước cửa nhà mình – lần này với một bàn tay đặt lên một trong những “chiếc van” hàng hải nhạy cảm nhất thế giới.
Theo sáu người nắm rõ công tác chuẩn bị, có hai phương án đang được đặt lên bàn. Phương án hẹp sẽ dồn lực lượng vào khu vực quanh Bab el-Mandeb và dải bờ biển mà Houthi chiếm được hồi tháng 9, bao gồm thương cảng lịch sử Mokha cùng các hòn đảo nhìn xuống eo biển. Phương án rộng sẽ kết hợp mũi tiến công ven biển với các đợt tấn công đồng thời tại các tỉnh Al-Bayda, Marib, Taiz và Al-Jawf, buộc tuyến phòng thủ của Houthi phải dàn mỏng trên khắp bản đồ.
Thời điểm vẫn còn bỏ ngỏ. Ước tính của những người được thông báo dao động từ vài ngày tới sau cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ vào đầu tháng 11. Ông Michael Ratney, cựu Đại sứ Mỹ tại Ả Rập Xê Út, cho rằng đây sẽ là một chiến dịch có giới hạn, nhỏ hơn nhiều so với chiến dịch càn quét năm 2015, với mục tiêu thực chất là khôi phục hiện trạng trước khi Houthi chạm tới eo biển và để tàu thuyền đi lại bình thường trở lại.
Vì sao một eo biển hẹp lại nặng ký đến vậy
Bab el-Mandeb, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 30 km, là cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ và qua đó dẫn tới kênh đào Suez. Trong thời bình, đây là một tuyến thương mại quan trọng; trong năm 2026, nó gần như đã trở thành một sợi dây cứu sinh.
- Khi eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa vì xung đột Iran, các nước xuất khẩu vùng Vịnh phải dựa vào các tuyến đường và bến cảng trên Biển Đỏ để vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa.
- Kiểm soát eo biển giúp Houthi nắm đòn bẩy đối với vận tải biển toàn cầu, chi phí bảo hiểm và giá năng lượng, vượt xa biên giới Yemen.
- Theo các nhà ngoại giao phương Tây và một quan chức vùng Vịnh, Riyadh đã đi đến kết luận rằng không thể quay lại bàn đàm phán hòa bình khi đòn bẩy ấy còn nằm trong tay Houthi.
Nói cách khác, chiến dịch này không nhằm chinh phục lãnh thổ cho bằng tước đi một con bài mặc cả. Ai nắm eo biển, người đó định đoạt điều kiện của mọi thỏa thuận tương lai.
Những người bạn giúp sức, nhưng từ xa
Ả Rập Xê Út sẽ không chiến đấu đơn độc, song phần lớn vẫn phải dựa vào nguồn lực của chính mình và các đối tác Yemen. Washington cung cấp tình báo, bao gồm dữ liệu chỉ điểm mục tiêu, cùng các cố vấn quân sự; tuy nhiên, các báo cáo trước đó cho thấy Tổng thống Donald Trump đã từ chối đề nghị của Thái tử Mohammed bin Salman về việc Mỹ trực tiếp không kích.
Pakistan, nước cùng Thổ Nhĩ Kỳ ký hiệp định phòng thủ chung với Riyadh hồi tháng trước, đã điều máy bay chở hệ thống phòng không, pháo hạng nhẹ, máy bay không người lái và thiết bị chống UAV tới Aden, nơi đặt trụ sở chính phủ Yemen được quốc tế công nhận. Khoảng 30.000 đến 40.000 binh sĩ Pakistan đang đồn trú tại Ả Rập Xê Út để canh giữ biên giới và đánh chặn tên lửa, dù Islamabad chưa đồng ý đưa quân vào Yemen chiến đấu. Máy bay không người lái do Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất, được mua từ trước, cũng đã xuất hiện trên bầu trời Yemen.
Về phần mình, Pháp cam kết gửi quân và hệ thống phòng thủ để bảo vệ thành phố cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Bức tranh ấy nói lên nhiều điều: các đối tác sẵn lòng che chắn cho vương quốc, nhưng dè dặt trước nguy cơ sa vào một vũng lầy Yemen khác.
Mắt xích yếu trên mặt đất
Mọi phương án rốt cuộc đều phụ thuộc vào tập hợp chắp vá các phe phái Yemen mà Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) từng vũ trang trong các giai đoạn trước của cuộc chiến. Nhà phân tích về Yemen Mohammed Albasha cảnh báo nhiều lực lượng trong số này vẫn chưa được tổ chức đủ tốt cho một cuộc tấn công bền bỉ trước quân đội Houthi kỷ luật, vốn đang gây sức ép trên nhiều mặt trận cùng lúc.
Sự gắn kết của họ càng rạn nứt từ mùa đông năm ngoái, khi các tay súng miền Nam do UAE hậu thuẫn tìm cách chiếm đất ở miền Đông và công bố ý định ly khai, để rồi bị các đơn vị do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn đánh bại. Ông Ali Shihabi, nhà phân tích người Ả Rập Xê Út gần gũi với tư duy của chính phủ, thừa nhận ưu tiên lâu nay là giữ vững trận tuyến, nhưng khẳng định bước chuyển sang tấn công chắc chắn sẽ đến.
Thành công phụ thuộc rất lớn vào chất lượng chiến đấu của các lực lượng địa phương.
Trong khi đó, cái giá về con người đã tăng lên. Tên lửa và UAV của Houthi đã tấn công các thành phố miền Nam Ả Rập Xê Út như Abha, Khamis Mushait, Jazan và Najran, khiến hàng chục dân thường bị thương, còn lực lượng này tuyên bố số đợt không kích của Ả Rập Xê Út nhằm vào Yemen đã vượt con số một nghìn.
Hòa bình bị một eo biển cầm tù
Với người dân Yemen, những người đã chịu đựng hơn một thập kỷ chiến tranh, đói nghèo và ly tán, một chiến dịch mới mang đến cả tia hy vọng mong manh lẫn nỗi sợ hãi quen thuộc. Giành lại bờ biển có thể mở lại con đường đàm phán; nhưng một trận chiến kéo dài cũng có thể dễ dàng xóa sạch những thành quả mong manh của lệnh ngừng bắn năm 2022.
Vì thế, những gì diễn ra trong vài tuần tới sẽ được dõi theo không chỉ ở Riyadh và Sanaa, mà còn tại các văn phòng vận tải biển ở Singapore và Rotterdam, trên các thị trường năng lượng, và ở mọi thủ đô vừa một lần nữa nhận ra thế giới phụ thuộc đến mức nào vào vài chục cây số mặt nước.

















