Ý nghĩa của bữa sáng và lựa chọn thực phẩm lành mạnh

Bữa sáng thường được coi là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày. Tuy nhiên, do thói quen sinh hoạt hoặc áp lực thời gian, nhiều người dễ bỏ qua hoặc lựa chọn các thực phẩm không lành mạnh vào bữa sáng, đặc biệt trong những ngày làm việc bận rộn. Các thực phẩm giàu đường, muối và chất béo bão hòa, nhất là các đồ ăn chế biến sẵn, không chỉ gây tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, các vấn đề tim mạch và ung thư mà còn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe đường ruột, tinh thần và khả năng sinh sản.

Ngược lại, một chế độ ăn giàu rau củ quả, thịt nạc, các nguồn protein như gà, đậu lăng và các loại ngũ cốc nguyên hạt, sữa tách béo hoặc các loại sữa thực vật như sữa chua từ thực vật sẽ hỗ trợ cải thiện sức khỏe tổng thể và giảm nguy cơ bệnh tật. Bữa sáng lý tưởng nên kết hợp nguồn protein chất lượng cao, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây hoặc rau củ cùng các chất béo có lợi cho cơ thể.

Ví dụ các bữa sáng cân đối

Một số gợi ý cho bữa sáng là bánh mì nguyên cám ăn kèm bơ, trứng lòng đào và cà chua tươi. Ngoài ra, cháo yến mạch nguyên cám phối hợp cùng sữa chua, trái cây theo mùa và hạnh nhân cũng là lựa chọn giàu dinh dưỡng.

Tác động của thực phẩm không lành mạnh khi ăn buổi sáng

Chẳng hạn, một bữa sáng chứa hamburger có bacon, thịt bò, phô mai, bánh mì, khoai tây chiên dạng hash brown và sốt barbecue cung cấp khoảng 36% nhu cầu năng lượng một ngày của người trưởng thành trung bình. Thực phẩm này có thể chứa đến 11,5 gam đường, còn cao hơn cả một số loại ngũ cốc sáng chế biến có thêm đường (khoảng 10 gam mỗi khẩu phần) do ngũ cốc tinh chế trong bánh mì và đường trong sốt.

Advertisement300 × 250

Khi ăn một bữa như vậy, mức đường huyết tăng nhanh chóng. Cơ thể người khỏe mạnh sẽ tiết insulin để vận chuyển glucose tới các mô cơ, gan và mô mỡ nhằm sử dụng làm năng lượng, sau đó mức đường huyết trở lại bình thường. Tuy nhiên, nếu thường xuyên gặp phải các đợt tăng đường huyết đột ngột, cơ thể có thể phát triển tình trạng đề kháng insulin, dẫn đến tăng sản xuất hormone này nhưng các tế bào không còn phản ứng đúng mức, khiến lượng đường trong máu duy trì ở mức cao, từ đó làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2 và các bệnh lý liên quan.

Vai trò của thời điểm ăn uống trong sức khỏe

Cơ thể vận hành theo nhịp sinh học khoảng 24 giờ điều chỉnh chu kỳ thức - ngủ. Sự thay đổi nhịp này khi đi du lịch qua nhiều múi giờ hoặc làm việc ca kíp có thể gây rối loạn sinh học nếu duy trì lâu dài, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

Ăn muộn vào ban đêm cũng làm rối loạn nhịp sinh học vì thông báo cho cơ thể rằng đang cần tiêu hóa thức ăn thay vì nghỉ ngơi, gây nên các đỉnh insulin và trì hoãn bài tiết melatonin - hormone thúc đẩy giấc ngủ. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêu thụ phần lớn calo vào ban ngày, đặc biệt là buổi sáng khi cơ thể hấp thu và xử lý thức ăn hiệu quả nhất.

Bữa sáng nên ưu tiên các protein chất lượng cao như trứng, đậu, các loại hạt và cá, cùng các thực phẩm nguyên hạt giàu chất xơ. Ngược lại, thực phẩm giàu đường tinh chế, muối và chất béo bão hòa cung cấp nhiều calo nhưng lại thiếu dưỡng chất, dễ gây cảm giác đói nhanh sau ăn. Protein có khả năng tiêu hóa chậm giúp người ăn no lâu hơn, giảm khả năng thèm ăn các món ăn nhanh, không tốt cho sức khỏe. Kết quả là khi đến bữa trưa, cảm giác đói giảm dần giúp hạn chế ăn quá nhiều, đồng thời tránh mệt mỏi do tiêu hóa thực phẩm quá nặng.

Bỏ bữa sáng và những lưu ý

Một số hình thức nhịn ăn gián đoạn áp dụng cách bỏ bữa sáng hoặc giới hạn thời gian ăn uống trong vài giờ, đôi khi bữa ăn đầu tiên chỉ xuất hiện sau 11 giờ sáng. Những người ủng hộ phương pháp này cho rằng nó giúp giảm cân, kiểm soát đường huyết, cải thiện sức khỏe tim mạch và não bộ, cũng như kích thích các cơ chế sửa chữa tế bào.

Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa đồng thuận hoàn toàn về những lợi ích này. Đồng thời, phương pháp nhịn ăn gián đoạn không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt phụ nữ mang thai, trẻ em hay người dùng một số loại thuốc nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng.

Lời khuyên cho bữa sáng lý tưởng

Cơ thể cần nguồn dinh dưỡng chất lượng để duy trì chức năng và sức khỏe. Buổi sáng, quá trình trao đổi chất thường diễn ra hiệu quả hơn các thời điểm khác trong ngày. Nếu bữa sáng chỉ chứa tinh bột tinh chế, đường và chất béo thì có thể gây tăng đường huyết nhanh và cảm giác đói quay trở lại sớm.

Vì vậy, các chuyên gia không khuyến khích bỏ bữa sáng. Nếu vội, người ta có thể chọn các thực phẩm tiện lợi nhưng vẫn giàu protein và chất xơ như sữa chua không đường, chuối và granola hay muesli để tiêu thụ nhanh chóng khi đến nơi làm việc.

* Katherine Livingstone là giáo sư liên kết tại Viện Hoạt động Thể chất và Dinh dưỡng, Đại học Deakin.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Ăn thực phẩm không lành mạnh vào buổi sáng có thể gây tăng đột ngột lượng đường huyết, làm tăng nguy cơ đề kháng insulin và tiểu đường type 2.
  • Thời điểm ăn ảnh hưởng tới sức khỏe; ăn nhiều calo vào buổi sáng giúp cơ thể xử lý thức ăn hiệu quả hơn nhờ nhịp sinh học.
  • Bữa sáng nên bao gồm protein chất lượng, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây hoặc rau củ và chất béo lành mạnh để duy trì năng lượng và giảm cảm giác đói.
  • Bỏ bữa sáng không phải lựa chọn phù hợp với mọi người và cần thận trọng, đặc biệt với phụ nữ mang thai, trẻ em và người có bệnh lý kèm theo.
  • Lựa chọn thực phẩm đơn giản, giàu protein và chất xơ khi không có nhiều thời gian vẫn giúp duy trì sức khỏe và kiểm soát cảm giác thèm ăn.

Đăng ký bản tin QMVN