Từ ốc đảo ổn định thành mắt xích yếu
Tuần trước, đợt bán tháo âm ỉ trên thị trường trái phiếu Pháp bất ngờ lan rộng khắp châu Âu, gợi lại ký ức về cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng euro hơn một thập niên trước. Những con số cho thấy mức độ nghiêm trọng:
- Pháp phải trả lãi vay cao hơn cả Hy Lạp và Italy, hai điểm nóng của cuộc khủng hoảng trước đây.
- Hơn 1.000 tỷ USD nợ đáo hạn trước năm 2030.
- Chi phí trả nợ dự kiến tăng 59% đến năm 2030, theo một nghiên cứu do Bộ Tài chính đặt hàng.
- Thâm hụt ngân sách vượt 5% GDP suốt ba năm qua và có thể lên 6,8% vào năm 2030.
Những người mua trái phiếu đáng tin cậy trước đây đang rút lui: Ngân hàng Trung ương Pháp ngừng mua vào, các nhà quản lý tài sản Nhật Bản đứng ngoài, còn các quỹ đầu cơ lấp chỗ trống thì vừa bị thiệt hại vì biến động mạnh. Thống đốc ngân hàng trung ương Pháp đã cảnh báo nợ có thể dần dần siết chặt nền kinh tế.
Thói quen trông chờ “tiền thần kỳ”
Nghị sĩ Sylvain Maillard thuộc đảng trung dung của ông Macron thừa nhận người Pháp có phản xạ luôn đòi nhà nước chi thêm chút “tiền thần kỳ”. Một hệ thống phúc lợi đồ sộ, được duy trì hàng chục năm, đã khiến công chúng quen với việc được nhà nước che chở, nhất là trong khủng hoảng.
Ông Emmanuel Macron từng tự giới thiệu là nhà cải cách: nới lỏng thị trường lao động, giảm thuế doanh nghiệp, bãi bỏ thuế tài sản và đưa thâm hụt xuống dưới ngưỡng 3% của EU. Nhưng rồi ông liên tục dùng ngân sách để dập tắt từng cuộc khủng hoảng, từ phong trào “Áo vàng”, đại dịch COVID-19 đến cú sốc năng lượng sau khi Nga tấn công Ukraine, với khẩu hiệu “bằng mọi giá”.
Những cơ hội sửa sai bị bỏ lỡ
Theo các tài liệu nội bộ mà The Wall Street Journal tiếp cận, từ cuối năm 2023 Bộ trưởng Tài chính Bruno Le Maire đã được cảnh báo về sự hụt thu thuế và đề xuất công khai thông tin, cắt giảm chi tiêu ngay. Tuy nhiên, Thủ tướng Élisabeth Borne khi đó không công bố, vì ngân sách 2024 đã ở chặng cuối và chính phủ đang vướng một dự luật nhập cư gây tranh cãi.
Đầu năm 2024, khi lỗ hổng lên tới khoảng 40 tỷ euro, ông Le Maire muốn trình ngân sách điều chỉnh, nhưng ông Macron bác bỏ với lập luận vấn đề nằm ở nguồn thu chứ không phải chi tiêu. Sau thất bại trong bầu cử Nghị viện châu Âu, ông giải tán Quốc hội; cuộc bầu cử sớm để lại một nghị trường chia ba khối, và cơ hội giảm thâm hụt một cách bài bản gần như khép lại.
Hiệu ứng quả cầu tuyết
Ông Kevin Thozet, cố vấn danh mục của công ty quản lý tài sản Carmignac, chỉ ra phép tính đơn giản mà đáng sợ: lãi suất bình quân trên toàn bộ khoản nợ của Pháp sắp vượt tốc độ tăng trưởng kinh tế. Khi đó, nợ sẽ tự phình to nếu không có những cắt giảm quyết liệt.
*“Bạn bắt đầu thấy hiệu ứng quả cầu tuyết.” — Kevin Thozet*
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ước tính nợ của Pháp có thể lên tới 200% GDP vào năm 2050 nếu không giảm chi. Dù vậy, giới đầu tư cho rằng một cuộc sụp đổ chưa phải là định mệnh, bởi khu vực đồng euro nay có Ngân hàng Trung ương châu Âu làm chỗ dựa vững hơn trước.
Lá bài bầu cử
Ẩn số lớn nhất là cuộc bầu cử tổng thống mùa xuân tới. Bà Marine Le Pen, ứng viên cực hữu đang dẫn đầu thăm dò, hứa hạ tuổi nghỉ hưu xuống 60, tốn thêm khoảng 9 tỷ euro mỗi năm. Đối thủ gần nhất, lãnh đạo cực tả Jean-Luc Mélenchon, muốn Ngân hàng Trung ương châu Âu xóa hoặc đóng băng 488 tỷ euro trái phiếu Pháp do Ngân hàng Trung ương Pháp nắm giữ.
*“Chúng ta cần một liệu pháp sốc.” — Charles Rodwell*
Nghị sĩ trung dung Charles Rodwell hy vọng sức ép thị trường sẽ buộc các phe phái tỉnh táo. Lịch sử cho thấy thị trường trái phiếu thường là người thực thi kỷ luật tài chính khắc nghiệt nhất, như Hy Lạp từng trải nghiệm sau những năm khủng hoảng đau đớn.

















