Hội nghị vượt hạn chót nhưng vẫn không tìm được tiếng nói chung
Theo kế hoạch, COP31 kết thúc ngày 20/11, nhưng các đoàn đàm phán tiếp tục ở lại Antalya trong cuối tuần. Dự thảo ban đầu đề cập thúc đẩy tiến trình rời xa nhiên liệu hóa thạch. Các phiên bản sau lại bỏ cách gọi trực tiếp than, dầu và khí đốt, khiến nhiều nước cho rằng mục tiêu khí hậu bị làm suy yếu.
Theo Reuters và Associated Press, cuộc họp toàn thể ngày 22/11 kết thúc mà không có đồng thuận về thỏa thuận trung tâm. Điều này không đồng nghĩa các nghĩa vụ quốc gia theo Thỏa thuận Paris tự động mất hiệu lực: một văn kiện chính trị có giá trị định hướng, nhưng không thay thế hệ thống cam kết đã tồn tại.
Vì sao ba chữ nhiên liệu hóa thạch trở thành điểm nóng
Liên minh châu Âu cùng nhiều quốc gia chịu rủi ro khí hậu cho rằng tuyên bố không nêu nguồn phát thải chính sẽ thiếu sức thuyết phục. Bộ trưởng khí hậu Ireland Darragh O’Brien phản đối một thỏa thuận né tránh nhiên liệu hóa thạch; Bộ trưởng Maina Talia của Tuvalu gắn vấn đề này với tương lai của các đảo quốc thấp đang đối diện nước biển dâng.
Trong khi đó, Saudi Arabia và một số nước sản xuất dầu không muốn chấp nhận ngôn từ loại bỏ mạnh hơn. Phía sau tranh cãi thuật ngữ là những lo ngại về ổn định kinh tế, an ninh năng lượng và cách diễn giải cam kết trước đây. Chỉ vài từ trong văn kiện cũng có thể tác động đến đầu tư, kỳ vọng chính sách và những vòng thương lượng tiếp theo.
Điện khí hóa là cơ hội, nhưng chưa phải đáp án trọn vẹn
Thổ Nhĩ Kỳ và Australia thúc đẩy mục tiêu nâng tỷ trọng điện trong tiêu thụ năng lượng cuối cùng toàn cầu lên 35% vào năm 2035. Thay phương tiện, hệ thống sưởi và quy trình công nghiệp đốt nhiên liệu trực tiếp bằng công nghệ điện có thể giảm phát thải, đặc biệt khi điện được sản xuất từ nguồn ít carbon.
Tuy nhiên, điện khí hóa không tự động tạo ra nền kinh tế sạch. Nếu nhu cầu tăng thêm được đáp ứng bằng điện than hoặc khí đốt, lợi ích khí hậu sẽ giảm. Vì vậy, một số nước muốn gắn mục tiêu điện khí hóa với điện sạch. Đề xuất mở rộng thu giữ và lưu trữ carbon cũng gây tranh cãi: người ủng hộ nhấn mạnh vai trò trong công nghiệp khó giảm phát thải, còn người phản đối lo ngại chi phí lớn, hiệu quả hạn chế và nguy cơ kéo dài phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Tài chính khí hậu khiến lòng tin thêm mong manh
Các nước đang phát triển bất bình khi mục tiêu tài trợ thích ứng 120 tỷ USD biến mất khỏi dự thảo. Với những cộng đồng phải chống chọi lũ lụt, nắng nóng và nước biển dâng, tiền hỗ trợ quyết định khả năng xây dựng hạ tầng bảo vệ, duy trì y tế và sinh kế. Các nước giàu lại đối mặt sức ép ngân sách và chính trị trong nước.
Đàm phán diễn ra giữa bất ổn địa chính trị, giá năng lượng biến động và những ưu tiên phát triển khác nhau. Một thỏa thuận làm hài lòng những nước phát thải lớn nhưng thiếu bảo đảm cho nước dễ tổn thương sẽ khó tạo lòng tin. Ngược lại, lời hứa tham vọng mà không có nguồn lực triển khai cũng có nguy cơ chỉ nằm trên giấy.
Sau bế tắc, điều gì còn có thể tiến lên
Không có đồng thuận về tuyên bố chung không có nghĩa mọi sáng kiến khí hậu dừng lại. Các quốc gia vẫn có thể thực hiện chính sách trong nước, hợp tác song phương và tiếp tục đối thoại trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, một kỳ họp không có kết quả trung tâm có thể làm giảm động lực chính trị.
Thước đo tiếp theo phải là hành động có thể kiểm chứng: nguồn điện ít phát thải hơn, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, tài chính minh bạch và kế hoạch thích ứng khả thi. Khí quyển phản ứng với lượng khí thải thực tế, chứ không với những câu chữ được cân nhắc khéo léo trong phòng họp.














