Boko Haram tăng cường chỉ huy người Cameroon trong chiến lược mở rộng
Báo cáo từ Viện Nghiên cứu An ninh (ISS) cho thấy Boko Haram đang giao chức vụ chỉ huy cấp cao cho ngày càng nhiều chiến binh người Cameroon. Các chỉ huy này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự bền vững của tổ chức cực đoan, cung cấp cho nhóm quyền tiếp cận các nguồn lực địa phương và thông tin về các mục tiêu để tiến hành tấn công hoặc tống tiền.
Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh phương điểm các cuộc tấn công của hai nhánh Boko Haram gồm Islamic State West Africa Province (ISWAP) và Jama’tu Ahlis Sunna Lidda’awati wal-Jihad (JAS) đã dịch chuyển. Theo ACLED, năm 2025 vùng Far North của Cameroon ghi nhận số vụ việc cao nhất trong tám khu vực ảnh hưởng quanh hồ Chad, bao gồm các bang Borno, Adamawa và Yobe của Nigeria; tỉnh Lac và Hadjer Lamis của Chad; vùng North của Cameroon; cùng Diffa ở Niger.
Chiến lược mở rộng lãnh thổ và ảnh hưởng trên địa bàn Cameroon
Số lượng các vụ tấn công tập trung cao ở Far North xuất phát từ chiến lược mở rộng lãnh thổ của ISWAP. Những chiến binh nguồn gốc Cameroon được trao quyền để tổ chức tấn công nhằm vào người dân và tài sản trên lãnh thổ nước họ.
Các chỉ huy địa phương này có ảnh hưởng sâu sắc đến các quyết định nội bộ và các hoạt động trên mặt đất tại Cameroon. Nhờ am hiểu thực tiễn địa phương, họ lên kế hoạch và điều phối các vụ tấn công, thực hiện tuyển mộ chiến binh, đồng thời đảm bảo nguồn hậu cần từ chính Cameroon.
Trong năm 2025, Boko Haram dưới quyền các chỉ huy người Cameroon đã tiến hành 714 cuộc tấn công được ghi nhận; trong nửa đầu 2026 đã có 227 vụ việc liên quan.
Vai trò của vùng biên giới trong hoạt động của Boko Haram
Các vùng biên giới của Cameroon là điểm trọng yếu đối với cả ISWAP và JAS. Chỉ còn lẩn trốn ở các khu vực hẻo lánh dọc biên giới Nigeria-Cameroon do áp lực từ các chiến dịch quân sự liên tục của quân đội Nigeria, bao gồm cả các cuộc không kích, các nhóm vũ trang này đã chuyển sang quấy phá các cộng đồng gần đó tại Cameroon và rửa tiền từ các hoạt động khủng bố.
Gia súc bị trộm tại Nigeria thường được bán tại những chợ biên giới của Cameroon. Hoạt động thương mại sôi động qua biên giới tạo điều kiện cho Boko Haram tiếp cận các nhu yếu phẩm thiết yếu như thực phẩm, quần áo, thuốc men và nhiên liệu. Việc kiểm soát nhiều khu vực giúp nhóm này tăng sức bền, trong đó các chiến binh bản địa còn làm nhiệm vụ làm trinh sát.
Lãnh đạo người Cameroon giữ vị trí then chốt trong cấu trúc Boko Haram
Ở cấp chiến lược, một cố vấn đặc biệt phụ trách các hoạt động ở Cameroon hiện đang làm việc song song với Ali Ngulde, phó chỉ huy JAS. Ở cấp chiến thuật, ít nhất có năm chỉ huy người Cameroon (qaids) hoạt động giữa Ngoshé và Sambisa của Nigeria, quản lý khoảng 1.000 chiến binh tấn công tại Mayo-Sava và Mayo-Tsanaga ở Far North của Cameroon.
Các qaids điều khiển khoảng 400 chiến binh, có thế mạnh vì am hiểu ngôn ngữ và địa hình địa phương, cho phép Boko Haram hoạt động gần như hàng ngày. Họ tuyển chọn các cấp dưới đến từ vùng của mình để lãnh đạo các hoạt động với quy mô từ 50 đến 100 chiến binh tấn công các làng mạc Cameroon.
ISWAP còn giao cho Abu Zara, một chỉ huy người Cameroon tại Mayo-Sava, nhiệm vụ thành lập một nhóm tại khu vực gần Vườn quốc gia Waza ở Far North. Sự hiện diện của nhóm này đặt ra nguy cơ chính phủ mất quyền kiểm soát lãnh thổ, gia tăng rủi ro an ninh hành lang biên giới và dẫn đến tình trạng di cư dân cư.
Cần chiến lược đặc thù để ngăn chặn Boko Haram tại Cameroon
Việc ISWAP tiến vào Mayo-Sava cần được ngăn chặn kịp thời. Chính phủ Cameroon cần triển khai những chiến lược cụ thể nhằm giải giáp các chỉ huy khủng bố này, tận dụng mạng lưới gia đình và cộng đồng địa phương để giảm thiểu các mối đe dọa và ngăn chặn hoạt động tuyển mộ chiến binh người Cameroon.
Các thành viên cộng đồng địa phương có khả năng nhận diện các tay súng, đa phần là thanh niên địa phương, chịu trách nhiệm về các vụ tấn công diễn ra trên vùng đất của họ. Người thân và bạn bè của họ phần lớn sống cùng làng xã và vẫn giữ liên lạc với các chiến binh Boko Haram.
Việc vận động nhận thức cộng đồng, khuyến khích giải ngũ và đóng vai trò trung gian hòa giải giữa các bên có thể phát huy hiệu quả. Một chương trình chuyển đổi chính thức hơn có thể cung cấp các ưu đãi tài chính và đào tạo nghề, đồng thời tăng cường sự tham gia của các cộng đồng tiếp nhận.
Chương trình ‘Operation Sulhu’ của Nigeria, khởi động năm 2019 do Cục An ninh Nigeria điều phối, là một ví dụ điển hình. Chương trình này khuyến khích các chỉ huy cấp cao của Boko Haram rời khỏi tổ chức, từ đó làm suy yếu khả năng hoạt động của nhóm và thúc đẩy các cựu chiến binh tham gia các trại tái hòa nhập.
Một sáng kiến tương tự tại Cameroon có thể giúp giảm bớt các hành vi bạo lực của Boko Haram, nhất là khi số chiến binh người Cameroon trong ISWAP và JAS ít hơn nhiều so với Nigeria. Ngoài ra, các chỉ huy Nigeria đang giữ các vị trí lãnh đạo cao nhất hai nhánh cũng kiểm soát nguồn tài chính, chiến lợi phẩm và nguồn cung cấp, ưu tiên lợi ích nhóm riêng, điều này có thể khiến các chỉ huy người Cameroon tại tiền tuyến có xu hướng đầu hàng.
Cắt đứt liên kết trung tâm và vùng ven trong đối phó Boko Haram
Trận địa chính của Boko Haram là bang Borno ở đông bắc Nigeria, vì thế phần lớn các cứ điểm của nhóm tập trung tại đây. Vùng Far North của Cameroon nằm trong vùng rìa của Borno. Nhắm vào những chỉ huy chính ở khu vực ngoại vi, tức Far North, có thể làm gián đoạn đường dây giữa trung tâm và vùng ven của Boko Haram.
Các lực lượng quân sự và tình báo cần tập trung đánh vào các chỉ huy chủ chốt người Cameroon nhằm làm suy giảm cấu trúc phân tán của nhóm. Song song với đó, việc tổ chức lại chương trình giải giáp, giải ngũ và tái hòa nhập hiện có của Cameroon là vô cùng cần thiết. Chương trình này đang gặp phải nhiều khó khăn về thủ tục, chương trình và hạ tầng, thiếu các động lực cho việc đầu hàng, không tập trung vào các chỉ huy Boko Haram và vai trò hạn chế của các bên liên quan trong cộng đồng bị ảnh hưởng.
Boko Haram cần bị ngăn chặn trong việc giao quyền nhiều hơn cho các chiến binh người Cameroon, tránh làm tăng sức mạnh cho mạng lưới khủng bố tại quốc gia này và gia tăng các vụ tấn công ở miền bắc Cameroon.










