Dự luật Dịch vụ Cộng đồng và mục tiêu giảm tải nhà tù ở Ghana

Quốc hội Ghana gần đây đã thông qua Dự luật Dịch vụ Cộng đồng năm 2026, nhằm giới thiệu hình thức lao động công ích như một sự thay thế cho án tù giam đối với các tội nhẹ. Mục đích chính của dự luật là làm giảm tình trạng quá tải trong các nhà tù trên cả nước, đồng thời điều chỉnh lại cách thức thực thi công lý cho nhóm tội phạm thứ yếu.

Dự luật thành lập Ban Thư ký Dịch vụ Cộng đồng Quốc gia, cung cấp cơ sở pháp lý cho tòa án Ghana có thể áp dụng hình phạt lao động công ích thay cho án tù đối với một số loại tội phạm được quy định rõ ràng. Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Ghana, Muntaka Mubarak - người đã trình bày dự luật tại quốc hội, hiện tại tình trạng quá tải tại các nhà tù là hơn 37%, với hơn 13.000 phạm nhân. Chi phí duy trì, trong đó có chi phí nuôi ăn cho phạm nhân, lên tới 10 triệu cedi (khoảng 752.000 euro hoặc 859.000 USD) mỗi quý, gây áp lực nặng nề về tài chính do ngân sách thấp, chi phí y tế cao và tình trạng quá tải.

Phạm vi tội phạm áp dụng hình thức lao động công ích

Dự luật quy định lao động công ích áp dụng cho các tội danh có hình phạt tối đa không quá ba năm tù, có thể kèm hoặc không kèm phạt tiền. Ngoài ra, các tội chỉ bị phạt tiền hoặc kết hợp phạt tiền và tù cũng có thể chịu án lao động công ích.

Advertisement300 × 250

Những hành vi nhỏ, như đăng tin sai sự thật hoặc vi phạm giao thông, có thể được thay thế bằng các hình thức xử lý không giam giữ.

Luật sư Christian Malm Hesse đánh giá dự luật là một bước tiến tích cực, giúp giảm tải cho nhà tù bằng việc tạo ra lựa chọn xử lý thay thế cho những tội nhẹ vốn thường kết thúc bằng việc bỏ tù. Ông nhấn mạnh rằng dự luật này cung cấp khung pháp lý có tổ chức cho các tội nhẹ trước đây thường bị xét xử bằng án tù giam.

Tuy nhiên, một số người dân Ghana vẫn bày tỏ lo ngại về việc cần phải phân loại rõ ràng các tội phạm đủ tiêu chuẩn áp dụng hình phạt này và cần tuyên truyền rộng rãi để công chúng hiểu đúng về dự luật. Phóng viên DW, Eric Mawuena Egbeta, cho biết nhiều người vẫn chưa rõ tội danh nào được áp dụng lao động công ích, đặc biệt là các tội vượt mức nhẹ thì không thuộc phạm vi dự luật.

Tiêu chí xét xử và các biện pháp bảo đảm

Luật sư Hesse chỉ ra một điểm then chốt trong dự luật là yêu cầu tòa án phải có báo cáo điều tra xã hội khi xét xử, giúp đánh giá hoàn cảnh, bối cảnh và phù hợp của đối tượng phải chịu án lao động công ích. Điều này giúp đảm bảo quyết định xử phạt được căn cứ đầy đủ thông tin và tránh việc áp dụng tùy tiện.

Xu hướng áp dụng hình phạt không giam giữ tại châu Phi

Động thái của Ghana nằm trong xu hướng ngày càng nhiều quốc gia châu Phi như Nigeria, Kenya, Zimbabwe, Malawi, Tanzania và Uganda áp dụng các hình phạt thay thế án tù. Các tổ chức quốc tế như Văn phòng Liên Hiệp Quốc về Ma túy và Tội phạm đã khuyến khích áp dụng hình phạt không giam giữ vì lợi ích giảm tỉ lệ tái phạm, giảm chi tiêu nhà nước và thúc đẩy tái hòa nhập cộng đồng.

Tại Ghana, dự luật này là kết quả của một quá trình chính sách kéo dài một thập kỷ, bắt đầu từ năm 2014 dưới sự hỗ trợ của UNICEF, nhằm hiện đại hóa hệ thống tư pháp và phù hợp với các mô hình công lý phục hồi trên thế giới.

Ý kiến người dân Ghana về dự luật

Phóng viên Christabel Success đánh giá luật rất phù hợp cho các tội nhẹ nhưng nhấn mạnh sự công bằng trong áp dụng luật là yếu tố quyết định thành công. Cư dân tại Accra, ông Nurah Suglo, bày tỏ kỳ vọng luật sẽ giúp nâng cao năng lực cộng đồng, xây dựng đất nước và cải thiện môi trường sống do tận dụng lao động của phạm nhân thay vì làm quá tải nhà tù.

Phóng viên DW Eric Mawuena Egbeta nhắc lại rằng một số tội phạm hạng nặng hơn, ví dụ như trộm cắp có đột nhập, không thuộc phạm vi dự luật, điều này có thể làm không ít người có kỳ vọng rộng hơn cảm thấy thất vọng.

Dù quốc hội Ghana đã thông qua Dự luật Dịch vụ Cộng đồng, luật vẫn cần sự phê chuẩn của Tổng thống John Dramani Mahama để chính thức có hiệu lực. Luật sư Hesse cho biết giai đoạn tiếp theo quan trọng là ban hành Công cụ lập pháp (Legislative Instrument), là quy định thi hành chi tiết giúp dự luật vận hành hiệu quả.

Theo Deutsche Welle