Saudi Arabia thành lập liên minh quốc tế bảo vệ các tuyến đường biển chiến lược

Ngày 22/6, Bộ Quốc phòng Saudi Arabia công bố việc thành lập Liên minh Quốc phòng Hàng hải Đa quốc gia nhằm mục tiêu bảo vệ tự do đi lại trên những tuyến hàng hải quan trọng gồm eo biển Bab al-Mandeb, Biển Đỏ và Vịnh Aden. Liên minh bao gồm 14 quốc gia, trong đó Saudi Arabia là thành viên sáng lập kiêm nơi đặt trụ sở chính.

Bộ Quốc phòng Saudi Arabia nhấn mạnh liên minh được thành lập như một khuôn khổ tăng cường hợp tác quốc phòng hàng hải đa phương, hướng đến phối hợp chặt chẽ trong các hoạt động đảm bảo an ninh biển khu vực. Các nước thành viên cam kết bảo vệ quyền tự do hàng hải, duy trì an toàn cho các tuyến thương mại và nguồn cung năng lượng toàn cầu đi qua các vùng biển chiến lược này.

Liên minh được thành lập trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran ngày càng tập trung vào eo biển Hormuz, tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ quan trọng trên thế giới. Hơn 20% lượng dầu khí toàn cầu từng được vận chuyển qua đây, tuy nhiên việc phong tỏa tạm thời đang gây áp lực lớn lên kinh tế toàn cầu.

Đồng thời, tuyến đường Bab al-Mandeb - Biển Đỏ - Vịnh Aden cũng trở thành mục tiêu nhiều đợt tấn công từ lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen. Lực lượng nổi dậy này đã áp đặt phong tỏa hàng hải lên Saudi Arabia, ảnh hưởng đến các lô hàng dầu mỏ chuyển hướng qua Biển Đỏ.

Cuộc họp thành lập liên minh có sự tham gia của đại diện 43 nước trong tổng số 51 nước được mời. Liên minh cũng bao gồm sự góp mặt của phái đoàn Liên minh châu Âu (EU), đơn vị hiện đang duy trì nhiệm vụ bảo vệ bằng lực lượng hải quân Aspides tại Biển Đỏ. Tuy nhiên, cách thức hoạt động giữa hai lực lượng vẫn chưa được làm rõ.

Bên cạnh Saudi Arabia, các quốc gia tham gia liên minh gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Kuwait, Bahrain, Qatar, Jordan, Ai Cập, Pakistan, Djibouti, Somalia, Bangladesh, Yemen, Sudan và Comoros. Đáng chú ý, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Oman không tham gia dù có các mục tiêu an ninh tương tự trong khu vực.

Bộ Quốc phòng Saudi khẳng định cánh cửa luôn mở cho các quốc gia khác gia nhập liên minh sau khi hoàn tất thủ tục nội bộ. Các nước thành viên chia sẻ nhận thức rằng an ninh hàng hải là trách nhiệm chung, đòi hỏi hợp tác và phối hợp hoạt động để đối phó với các mối đe dọa xuyên quốc gia.

Mặc dù không công bố chi tiết về số lượng tàu hay máy bay được đóng góp bởi từng quốc gia, tuy nhiên liên minh dự kiến sẽ thực hiện chia sẻ tình báo, phối hợp kế hoạch tác chiến, tổ chức các cuộc diễn tập cũng như các hoạt động hải quân chung.

Liên minh được khẳng định mang tính chất phòng thủ, không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào khác. Trong bối cảnh lực lượng Houthi tại Yemen kiểm soát khu vực phía tây đất nước gần điểm nghẽn Bab al-Mandeb, liên minh ra đời giúp gia tăng an ninh hàng hải tại tuyến đường chiến lược này.

Eo biển Bab al-Mandeb là cửa ngõ ngăn cách giữa Biển Đỏ và Vịnh Aden, nằm giữa Eritrea, Djibouti và Yemen. Eo biển có chiều rộng hẹp nhất chỉ khoảng 29 km, giới hạn lưu lượng tàu đi lại qua hai luồng riêng biệt cho hướng vào và hướng ra.

Khoảng 10-12% thương mại biển toàn cầu di chuyển qua eo biển này, bao gồm hàng triệu thùng dầu mỗi ngày. Đây cũng là một trong hai điểm ra vào duy nhất của Biển Đỏ, bên cạnh kênh đào Suez. Việc bất ổn, tấn công hoặc phong tỏa khu vực này có thể dẫn đến tăng mạnh giá năng lượng toàn cầu.

Kể từ khi chiến tranh ở Iran bùng phát vào cuối tháng 2 và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa thực tế, Saudi Arabia tiếp tục duy trì xuất khẩu dầu nhờ đường ống Đông - Tây nối các nhà máy lọc dầu phía đông với cảng Yanbu trên bờ Biển Đỏ, qua đó vận chuyển dầu qua Bab al-Mandeb.

Lực lượng Houthi kiểm soát khu vực phía tây Yemen gần Bab al-Mandeb, tạo vị thế chiến lược nhằm can thiệp hoặc chia cắt các tuyến hàng hải thiết yếu, đe dọa trực tiếp luồng vận tải dầu khí và thương mại trong khu vực này.

Theo Bộ Quốc phòng Saudi Arabia, liên minh sẽ đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì an ninh và ổn định các tuyến đường biển chiến lược này, góp phần ổn định kinh tế toàn cầu và bảo vệ lợi ích thương mại quốc tế.