Vai trò chiến lược của kênh đào Suez và nguy cơ an ninh do căng thẳng vùng
Kênh đào Suez, với chiều dài 193 km, là tuyến đường vận tải biển quan trọng nối liền Địa Trung Hải và Biển Đỏ, giúp tiết kiệm khoảng 10.700 km hành trình cho các tàu đi từ châu Âu sang châu Á. Từ khi ra đời vào năm 1869, đây luôn là huyết mạch thương mại của thế giới.
Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, tình hình bất ổn tại Trung Đông khiến nhiều hãng tàu lựa chọn tránh sử dụng kênh đào này. Một trong những nguyên nhân chính là hoạt động của lực lượng nổi dậy Houthi ở Yemen, nhóm này liên tục đe dọa an ninh trên Eo biển Bab el-Mandeb, đoạn hẹp biển quan trọng mà tàu phải đi qua trước khi vào kênh đào Suez.
Tác động nặng nề từ các mối đe dọa của lực lượng Houthi
Gần đây, lực lượng Houthi một lần nữa cảnh báo sẽ phong tỏa các tàu thuyền qua Eo biển Bab el-Mandeb, làm dấy lên lo ngại việc các tàu sẽ tiếp tục tránh kênh đào Suez, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho Ai Cập.
Khoản phí mà các tàu trả khi đi qua kênh đào là nguồn thu quan trọng cho Ai Cập. Theo Tổng thống Abdel-Fattah el-Sissi, nước này có thể mất khoảng 7 tỷ USD (6,15 tỷ euro) chỉ riêng năm 2024 do giảm lượng tàu qua kênh đào. Cơ quan tin Reuters cho biết thiệt hại có thể lên tới 8 triệu USD mỗi tháng.
Áp lực kinh tế và tài chính ngày càng gia tăng với Ai Cập
Dù Ai Cập không bị ảnh hưởng trực tiếp về mặt quân sự từ cuộc xung đột Iran, nhưng nước này đang gánh chịu tác động kinh tế rõ ràng. Theo Stefan Lukas, giám đốc tổ chức nghiên cứu Đức Middle East Minds, ảnh hưởng kinh tế của các căng thẳng ở khu vực khiến Ai Cập trong tình thế rất mâu thuẫn.
Trong các năm 2025 và 2026, doanh thu từ kênh đào có phục hồi nhất định nhờ dầu mỏ vùng vịnh được vận chuyển qua đường ống Saudi Arabia đến Biển Đỏ rồi tiếp tục qua kênh đào nhằm tránh Eo biển Hormuz đang bị Iran và Mỹ phong tỏa luân phiên. Tuy nhiên, các đe dọa từ lực lượng Houthi đối với Eo biển Bab el-Mandeb có thể phá vỡ tuyến đường thay thế này.
Khó khăn kinh tế nội tại và những đề nghị cải cách
Giá năng lượng tăng cao làm chi phí nhập khẩu tăng, đưa tỷ lệ lạm phát lên cao, đồng thời, tình hình bất ổn ở Biển Đỏ cùng mối đe dọa phong tỏa Eo biển Bab el-Mandeb gây áp lực lớn tới nguồn thu từ kênh đào Suez, theo chuyên gia Hanna Voss thuộc Quỹ Friedrich Ebert, Đức.
Du lịch, dòng vốn và tỷ giá đồng bảng Ai Cập rất nhạy cảm với những biến động tại khu vực. Ai Cập hiện đang chịu áp lực nặng nề về nợ công, phụ thuộc nhiều vào các khoản vay từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng như hỗ trợ của các quốc gia vùng Vịnh.
Số liệu từ Associated Press cho thấy, doanh thu kênh đào Suez giảm mạnh từ 10,25 tỷ USD năm 2023 xuống còn khoảng 4 tỷ USD năm 2024, đồng thời số lượng tàu qua lại hạ từ hơn 26.000 xuống hơn 13.000 chiếc, do nhiều công ty vận tải lựa chọn đi vòng quanh châu Phi để tránh nguy cơ tấn công từ lực lượng Houthi.
Phản ứng và chiến lược cân bằng của Ai Cập
Trung tâm nghiên cứu Carnegie Middle East nhận định, mô hình kinh tế hiện tại của Ai Cập khó có thể bù đắp được tổn thất lớn từ giảm doanh thu kênh đào. Chính phủ đang ưu tiên các dự án nhà nước quy mô lớn do quân đội quản lý thay vì phát triển tư nhân và đầu tư hiệu quả hơn, dẫn đến phụ thuộc ngày càng lớn vào vốn nước ngoài.
Trong ngắn hạn, chưa có nguồn thu mới thay thế khoản giảm doanh thu từ kênh đào. Các cải cách kinh tế theo yêu cầu của IMF cũng không đạt tiến triển đáng kể.
Do vậy, Ai Cập ưu tiên thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng khu vực nhanh chóng. Cairo ủng hộ các nỗ lực hòa giải giữa Mỹ và Iran với cách tiếp cận kín đáo hơn Qatar hay Oman. Mục tiêu là duy trì quan hệ tốt với Mỹ, Saudi Arabia và UAE đồng thời không gây đối đầu trực tiếp với Iran.
Quỹ Chatham House của Anh mô tả bước đi của Ai Cập là quản lý rủi ro, nhằm giảm thiểu tác động kinh tế hơn là chọn phe trong cuộc đấu tranh quyền lực khu vực.
Chiến lược đối ngoại hài hòa giữa các bên
Stefan Lukas từ Middle East Minds giải thích, chính quyền Abdel-Fattah el-Sissi vừa thể hiện sự đoàn kết bên ngoài với Saudi Arabia, lên án các mối đe dọa từ lực lượng Houthi và tăng cường an ninh cho kênh đào, đồng thời giữ liên lạc ngấm ngầm với Iran nhằm cân bằng lợi ích tài chính và an ninh.
Các quốc gia láng giềng đều mong muốn duy trì sự ổn định trong khu vực vì không thể chịu đựng được một cuộc khủng hoảng kéo dài. Đối với Ai Cập, mỗi ngày căng thẳng gia tăng ở Biển Đỏ đồng nghĩa với sự mất mát các nguồn ngoại tệ cần thiết, trong khi bất kỳ động thái hòa bình nào cũng nâng cao cơ hội phục hồi kinh tế.
Thách thức lớn hiện nay là liệu lời đe dọa phong tỏa của lực lượng Houthi chỉ mang tính biểu tượng hay thực sự thực thi, quyết định phần lớn ảnh hưởng rất lớn tới tương lai kinh tế của Ai Cập.
Thực tế, chính phủ Ai Cập có ảnh hưởng hạn chế đối với diễn biến xung đột rộng lớn hơn, khi quyết định chính về hòa bình hay ngoại giao vẫn chủ yếu thuộc về Washington, Tehran và lực lượng Houthi.











