Lệnh thị thực và thông điệp leo thang
Ngày 15/9/2026, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thông báo Washington sẽ thu hồi hoặc từ chối cấp thị thực cho những công dân nước ngoài bị xác định là chịu trách nhiệm, hoặc đồng lõa, trong việc ban hành và thực thi các luật lệ, chính sách tại Nam Phi mà Mỹ cho là phân biệt đối xử với người da trắng. Theo Reuters và AP, đây không phải lệnh cấm toàn diện với mọi công dân Nam Phi, và cho đến nay Mỹ chưa công bố danh tính bất kỳ ai bị áp dụng.
Căn cứ pháp lý: Điều 212(a)(3)(C) của Đạo luật Di trú và Quốc tịch Mỹ, cho phép từ chối nhập cảnh vì lý do chính sách đối ngoại.
Đối tượng: những người bị cho là thúc đẩy phân biệt chủng tộc, kích động bạo lực hoặc tạo điều kiện tịch thu đất không bồi thường.
Phạm vi: có thể mở rộng tới thành viên gia đình trực hệ của người bị nhắm tới.
Đại sứ Mỹ tại Nam Phi, ông Brent Bozell, không giấu ý định rằng đây mới chỉ là khởi đầu.
“Chính sách hạn chế thị thực này chỉ là bước đầu tiên trong một loạt biện pháp leo thang, thể hiện quyết tâm vững chắc của nước Mỹ.” — Brent Bozell
Bức thư sáu trang và lời phán quyết từ Washington
Theo The New York Times, vài ngày trước khi lệnh thị thực được công bố, ông Ramaphosa đã gửi ông Trump một bức thư sáu trang, trình bày những nỗ lực của chính phủ nhằm đáp ứng các mối quan ngại mà Washington nêu ra từ đầu năm. Các quan chức Nam Phi hy vọng lá thư sẽ giúp làm dịu bầu không khí. Nhưng câu trả lời từ Bộ Ngoại giao Mỹ lạnh lùng hơn nhiều.
“Việc thiếu một phản hồi thực chất trước những yêu cầu này cho thấy rõ chính phủ Nam Phi không muốn có một mối quan hệ mang tính xây dựng với Hoa Kỳ.” — Bộ Ngoại giao Mỹ
Pretoria nói họ bị bất ngờ hoàn toàn. Ông Alistair Ruiters, cố vấn của Tổng thống Ramaphosa, cho biết phía Mỹ thậm chí đề nghị chính phủ Nam Phi đàm phán trực tiếp một số yêu cầu với AfriForum và các nhóm đại diện người Afrikaner, điều hiếm thấy trong quan hệ giữa hai nhà nước có chủ quyền.
Ba nút thắt khiến hai bên không gặp nhau
Bài hát “Kill the Boer”
Washington muốn ông Ramaphosa lên án “hành vi kích động bạo lực dựa trên chủng tộc”, đặc biệt là bài hát “Kill the Boer” (“Giết nông dân da trắng”). Ra đời trong phong trào chống apartheid, bài hát được những người ủng hộ coi là biểu tượng phản kháng một chế độ áp bức, không phải lời kêu gọi giết người.
Các tòa án Nam Phi đã phán quyết bài hát không cấu thành lời kích động bạo lực, dù phần lớn chính trị gia ngày nay không còn hát nó. Phía Mỹ không chấp nhận lập luận này.
“Tôi không quan tâm tòa án của các ông nói gì.” — Brent Bozell
Trong thư, ông Ramaphosa nhấn mạnh ông đã lên án sự bất khoan dung chủng tộc và đã ký ban hành luật chống tội ác và ngôn từ thù hận.
Tội phạm ở vùng nông thôn
Trọng tâm trong chỉ trích của ông Trump là tuyên bố về một cuộc “diệt chủng” nông dân da trắng, cáo buộc mà Reuters, BBC và nhiều nhà nghiên cứu cho biết không có bằng chứng xác thực. Mỹ yêu cầu Nam Phi đưa tội phạm nông thôn thành ưu tiên “với một kế hoạch thực sự”, thậm chí đề nghị hỗ trợ tài chính cho một sáng kiến an ninh tư nhân dành cho cộng đồng nông trại. Ông Ramaphosa đáp rằng kế hoạch an toàn nông thôn hiện hành đang giúp giảm tội phạm. AfriForum thừa nhận đối thoại có tiến triển, nhưng vẫn sốt ruột.
“Ngay khi rời khỏi tầng thảo luận để bước vào tầng ra quyết định và hành động, mọi thứ vẫn còn mơ hồ.” — Werner Human
Ông Werner Human, Phó Tổng giám đốc AfriForum, cho rằng chính khoảng trống giữa lời nói và hành động là nguồn gốc của sự thất vọng.
Luật trao quyền kinh tế cho người da đen
Chính sách Trao quyền Kinh tế Diện rộng cho Người Da đen (B-BBEE) trong một số trường hợp yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài bán cổ phần cho người Nam Phi da đen. Mỹ muốn các công ty viễn thông và khai khoáng được đáp ứng yêu cầu mà không phải nhượng cổ phần. Tỷ phú Elon Musk, người sinh ra tại Nam Phi, là tiếng nói phản đối mạnh mẽ nhất: Starlink của ông vẫn chưa có giấy phép hoạt động vì ông từ chối bán cổ phần. Nhưng giới tư vấn tại chỗ nhìn nhận khác.
“Tôi không coi đó là rào cản. Nếu vậy, đã không có 600 công ty Mỹ đặt trụ sở ở đây.” — Lee du Preez
Ông Ramaphosa cho biết chính phủ đang tìm phương án thay thế quy định sở hữu trong hai ngành trên và đã yêu cầu rà soát toàn diện chính sách trao quyền kinh tế để hoàn thiện nó.
Pretoria phản ứng và con đường phía trước
Bộ trưởng Quan hệ Quốc tế Ronald Lamola nói Nam Phi nhìn nhận lệnh thị thực “với sự quan ngại” và cho rằng Washington đang lặp lại luận điệu của những nhóm bên lề vốn phản đối các cải cách hậu apartheid.
“Hàn gắn chia rẽ của quá khứ và xây dựng một xã hội dựa trên các giá trị dân chủ, công bằng xã hội và quyền con người cơ bản là một mệnh lệnh hiến định.” — Ronald Lamola
Giữa hai thủ đô, thư từ vẫn có thể trao đi, nhưng niềm tin thì chưa. Khi một bên nhìn thấy nạn nhân của phân biệt đối xử, còn bên kia nhìn thấy nỗ lực sửa chữa bất công lịch sử, đối thoại chỉ thực sự bắt đầu khi cả hai chịu lắng nghe dữ kiện thay vì khẩu hiệu.

















