Vụ ám sát Vua Abdullah I và bối cảnh lịch sử
Vào ngày 20/7/1951, tại Jerusalem, vua Abdullah I của (Trans-)Jordan đã bị ám sát bởi thanh niên Palestine Mustafa Shukri Ashshu, 21 tuổi, bằng nhiều phát đạn vào ngực. Mặc dù kẻ thủ ác cũng bị lính vệ sĩ bắn chết ngay sau đó, nhưng cái chết của vua Abdullah, người đứng đầu vương triều Hashemite 69 tuổi, đã xóa bỏ một trong những cơ hội tốt nhất để hướng tới hòa bình tương đối bền vững ở Trung Đông. Được tiết lộ từ các mối liên hệ, vụ ám sát được cho là nhằm thỏa mãn âm mưu của cựu Đại giáo chủ Jerusalem, Amin al-Husseini, người từ lâu đã thúc đẩy chủ nghĩa bài Do Thái và chống đối vua Abdullah.
Amin al-Husseini từng giữ vị trí Đại giáo chủ Jerusalem nhưng sau đó bị thay thế bởi chính vua Abdullah I, điều này làm gia tăng căm ghét của ông với nhà vua Jordan. Al-Husseini còn có quan hệ với phát xít Đức, từng sống ở Berlin trong thời gian 1941-1945, gặp trực tiếp Hitler và Himmler nhiều lần. Những nỗ lực của vua Abdullah nhằm hoà giải giữa người Ả Rập Palestine và người Do Thái, bao gồm người Do Thái sinh ra tại vùng hoặc những người nhập cư châu Âu, hầu hết là nạn nhân của Holocaust, đã luôn gặp phải sự phản đối gay gắt từ cả chính quyền cấp cao lẫn công chúng trong nước. Khác với các chính phủ theo chủ nghĩa dân tộc ở Cairo và Damascus, vua Abdullah tìm cách giảm thiểu mâu thuẫn với Nhà nước Israel mới thành lập năm 1948.
Những bước tiến đến hòa bình bị cắt đứt
Kể từ năm 1947, vua Abdullah đã có nhiều cuộc gặp gỡ với Golda Meir, đại diện của Jewish Agency, để bàn về hợp tác với người Ả Rập. Sau chiến tranh 1948, ông tiếp tục tổ chức các cuộc gặp gỡ với Reuven Shiloah, chuyên gia tình báo từ Jerusalem và là giám đốc đầu tiên của Mossad, dưới sự chỉ đạo của Thủ tướng David Ben-Gurion.
Vua Abdullah dành nhiều tâm sức thuyết phục giới quan chức thuộc tầng lớp thượng lưu Ả Rập trong (Trans-)Jordan hướng tới việc tìm kiếm sự hòa hợp với Israel, nhưng điều này không được đón nhận rộng rãi ở trong nước.
Thông tin cho biết một cuộc gặp tiếp theo với Reuven Shiloah dự kiến diễn ra vào ngày 21/7/1951, một ngày sau vụ ám sát. Tuy nhiên, chưa rõ liệu thủ phạm hay đồng minh của hắn có biết kế hoạch này hay không, có thể họ chỉ coi đây là cơ hội thuận tiện để hành động. Vua Abdullah từng nói với một người Israel, Moshe Sasson, rằng ông mong muốn hòa bình với Israel vì lợi ích của nhân dân mình, với lời nhấn mạnh rằng không có hòa bình sẽ có chiến tranh liên miên và thất bại liên tục.
Vai trò và di sản của vua Abdullah I
Vua Abdullah sinh năm 1882 tại Mecca, trong một gia đình quý tộc Ả Rập Hồi giáo. Ông nhận được giáo dục bài bản về lịch sử, thơ ca, thư pháp và giáo lý Hồi giáo từ nhỏ và từng tham gia nghị viện Ottoman. Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, ông cùng anh trai Faisal tham gia cuộc khởi nghĩa Ả Rập chống lại đế quốc Ottoman, nhằm thành lập một vương quốc Ả Rập thống nhất.
Trong quá trình đấu tranh giành quyền lực khu vực Trung Đông, ông được Anh công nhận làm Emir của (Trans-)Jordan vào năm 1921 và sau đó trở thành vua Jordan. Vua Abdullah từng cố gắng liên hệ với lãnh đạo người Do Thái như Chaim Weizmann để tìm sự ủng hộ chống lại các phe đối lập Palestine như Amin al-Husseini, nhưng chính người Palestine và các phong trào Arab khác đã đẩy mạnh sự thù địch với ông.
Theo tờ British Pathé, vua Abdullah được xem là nhân vật duy nhất có thể mang lại hòa bình cho khu vực Trung Đông vào thời điểm đó. Cựu Thủ tướng Anh Winston Churchill từng bày tỏ sự đau buồn sâu sắc về vụ ám sát vị vua thông thái này, ca ngợi ông là người không bao giờ phản bội lợi ích nước Anh và đã dơ tay hòa giải với Israel.
Di sản sau vụ ám sát và ảnh hưởng lâu dài
Sau cái chết của vua Abdullah, quyền lãnh đạo đầu tiên thuộc về người em Nayef vì con trai trưởng Talal đang điều trị tâm thần ở Thụy Sĩ. Năm sau đó, Talal qua đời và vua Hussein, cháu trai của Abdullah, lên ngôi và trị vì đến năm 1999. Trong cuộc Chiến tranh Sáu ngày 1967, Jordan mất toàn bộ các vùng lãnh thổ phía tây sông Jordan, bao gồm cả Đông Jerusalem, vào tay Israel. Vua Hussein cũng giữ vị trí trung lập trong Chiến tranh Yom Kippur 1973 và đẩy tổ chức PLO ra khỏi Jordan năm 1970 do hoạt động khủng bố ngày càng tăng.
Đáng chú ý, năm 1994, vua Hussein đã ký Hiệp ước Hòa bình với Israel, một mục tiêu từng được người ông Abdullah I đặt ra từ những năm 1950. Tuy nhiên, những sự kiện xảy ra trong các thập kỷ sau vụ ám sát của Abdullah đã gây ra nhiều trở ngại cho một thỏa thuận hòa bình thực sự và bền vững ở Trung Đông.
Vụ ám sát vua Abdullah I không chỉ cướp đi một nhà lãnh đạo có tầm nhìn mà còn chôn vùi luôn cơ hội lớn nhất từng có để chấm dứt bạo lực và xung đột dai dẳng giữa người Ả Rập và người Do Thái. Tầm quan trọng của sự kiện này vẫn được ghi nhớ như bài học lịch sử về những ảnh hưởng sâu sắc của các âm mưu chính trị và căng thẳng sắc tộc trong khu vực.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Vua Abdullah I là nhân vật duy nhất có thể mang lại hòa bình ở Trung Đông vào đầu những năm 1950.
- Thủ phạm ám sát vua Abdullah có liên hệ với cựu Đại giáo chủ Jerusalem Amin al-Husseini, người thúc đẩy chủ nghĩa bài Do Thái.
- Vua Abdullah từng tích cực đàm phán với các đại diện Israel như Golda Meir và Reuven Shiloah để giảm căng thẳng khu vực.
- Sau vụ ám sát, Jordan mất nhiều lãnh thổ quan trọng vào tay Israel và quá trình hòa bình bị trì trệ nhiều thập kỷ.
- Năm 1994, cháu trai vua Abdullah I, vua Hussein, mới kí được hiệp ước hòa bình với Israel.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.








