Lãnh đạo là trò chơi đồng đội trong thời đại mới

Lịch sử thường đơn giản hóa hình tượng lãnh đạo thành những cá nhân xuất sắc như tổng thống hay thủ tướng đã tạo nên các cải cách mang tính đột phá cho đất nước hoặc tập đoàn. Tuy nhiên, câu chuyện thực tế rất khác khi thành công sâu sắc thường nhờ vào một mạng lưới các nhóm lãnh đạo phối hợp đa chiều, vượt qua các chức năng, tổ chức và lĩnh vực để biến tầm nhìn thành hiện thực.

Ví dụ điển hình là Singapore. Lee Kuan Yew được biết đến rộng rãi với vai trò người lãnh đạo sáng suốt đưa đất nước này từ một cảng nhỏ thành quốc gia phát triển. Nhưng thành công này không chỉ của riêng ông mà có sự góp sức của nhiều nhà chính trị, chuyên gia kỹ thuật và cán bộ công vụ khác như Dr Goh Keng Swee với những nền tảng cho chiến lược kinh tế; S. Rajaratnam xây dựng chính sách đối ngoại; Lim Kim San cải cách nhà ở công cộng và đông đảo cán bộ thực thi nhằm đưa các ý tưởng táo bạo thành hành động hiệu quả.

Việc chúng ta thường tán dương một nhà lãnh đạo nổi bật trong cả khu vực công và tư nhân là do tâm lý cần một hình mẫu để ngưỡng mộ. Tuy nhiên, điều này khiến chúng ta bỏ qua sự phối hợp tập thể, vốn là yếu tố quyết định trong các hành động cải cách sâu rộng. Lãnh đạo không phải là công việc của một cá nhân mà là của một nhóm cùng nhau thực thi nhiệm vụ phức tạp.

Những thách thức ngày nay của chính phủ ngày càng phức tạp và đa chiều hơn so với các thế hệ trước, kéo theo yêu cầu phối hợp các bộ ngành, cơ quan và các bên liên quan đa dạng. Ví dụ, cải thiện kết quả giáo dục không chỉ là việc xây dựng chính sách giáo dục hiệu quả mà còn yêu cầu sự phối hợp đồng bộ với lĩnh vực y tế, dinh dưỡng, hạ tầng, kết nối kỹ thuật số, đào tạo giáo viên, tài chính công, bảo trợ xã hội, và hơn thế nữa.

Lãnh đạo ngày nay đòi hỏi khả năng kết nối các cá nhân có góc nhìn kỹ thuật đa dạng và thẩm quyền khác nhau để hợp tác giải quyết các vấn đề chung thay vì tự giải quyết mọi chuyện. Lãnh đạo công không còn là việc chỉ đạo như một chỉ huy mà giống như người nhạc trưởng điều khiển dàn nhạc, mỗi thành viên có vai trò riêng nhưng chỉ có thể tạo nên bản hòa âm thành công khi phối hợp hài hòa.

Kinh nghiệm thực tiễn từ Aig-Imoukhuede Foundation đã cho thấy những cải cách thành công không phải do một cá nhân xuất sắc mà là kết quả của việc xây dựng liên minh, phát triển sự sở hữu chung trong tổ chức và tạo điều kiện để người khác cùng dẫn dắt. Những sáng kiến thiếu sự ủng hộ về mặt tổ chức dù có yếu tố kỹ thuật tốt vẫn khó có hiệu quả và dễ bị ngưng trệ khi nhân sự chủ chốt thay đổi.

Nhiều cuộc thảo luận về lãnh đạo vẫn tập trung vào các phẩm chất cá nhân như tầm nhìn, sự kiên trì, khả năng quyết đoán và chuyên môn. Mặc dù những yếu tố này quan trọng nhưng đã không còn đủ. Người lãnh đạo hiệu quả hiện nay biết cách tạo môi trường để người khác phát huy thế mạnh, xây dựng lòng tin, khuyến khích tranh luận xây dựng và tạo ra an toàn tâm lý để mọi người cởi mở bày tỏ.

Điều này càng quan trọng trong khu vực công, nơi nhiều cải cách cần hợp tác xuyên ngành nghề, tổ chức và chính phủ. Ví dụ thành công nổi bật là Nigeria được công nhận sạch virus bại liệt hoang dã năm 2020, kết quả của sự phối hợp giữa chính phủ liên bang, các bang, nhân viên y tế, các nhà dịch tễ học, lãnh đạo truyền thống cùng các đối tác phát triển và mạng lưới tình nguyện viên tại cộng đồng.

Phát triển lãnh đạo cũng cần thay đổi để phù hợp với thực tế mới, từ việc tập trung phát triển năng lực cá nhân sang phát triển khả năng xây dựng liên minh, giao tiếp với các bên liên quan, tư duy hệ thống, đàm phán và hợp tác đa ngành. Tại Aig-Imoukhuede Foundation, các chương trình đào tạo không chỉ nâng cao năng lực cá nhân mà còn tạo cộng đồng các công chức đổi mới tiếp tục học hỏi, hỗ trợ và cộng tác kể cả sau khóa học.

Nhiều sáng kiến cải cách quan trọng xuất phát từ mạng lưới công chức chia sẻ kinh nghiệm, liên kết chuyên môn, hỗ trợ đồng nghiệp và vượt qua rào cản tổ chức để cùng giải quyết vấn đề chung. Như vậy, phát triển lãnh đạo cần được nhìn nhận là việc củng cố mối quan hệ, kết nối và khả năng phối hợp để các tổ chức công mang lại hiệu quả phục vụ người dân.

Thay vì tập trung hỏi “Ai là người đã biến đổi tổ chức này?”, chúng ta nên đặt vấn đề “Nhóm nào, văn hóa và tổ chức nào đã giúp tạo nên cải cách đó?”. Câu hỏi này làm rõ liệu sự thay đổi có thể được duy trì lâu dài hay không. Đối mặt với các thách thức phát triển phức tạp, yêu cầu hàng đầu về lãnh đạo không phải là sản sinh thêm cá nhân xuất sắc mà là xây dựng những nhà lãnh đạo giỏi tạo dựng đội nhóm, nuôi dưỡng niềm tin, huy động các bên đa dạng và xây dựng hệ thống có khả năng tiếp tục thành công vượt ra ngoài cá nhân họ.

Chính vì vậy, cải cách sâu sắc hiếm khi là thành quả của một cá nhân xuất sắc mà thường là kết quả của những đội nhóm tuyệt vời cùng chung sức theo đuổi mục đích chung.