Dòng dầu hồi phục không có nghĩa nguy hiểm đã hết
Theo dữ liệu Kpler được The New York Times dẫn lại, dầu xuất khẩu từ Trung Đông trong tháng 9 đạt bình quân khoảng 16 triệu thùng mỗi ngày, so với khoảng 19 triệu thùng trước chiến tranh. Trong đó, khoảng 10 triệu thùng đi qua Hormuz, còn 6 triệu thùng được chuyển bằng đường ống hoặc những cảng nằm ngoài eo biển. Các tổ chức có cách xác định phạm vi và kỳ thống kê khác nhau, vì vậy không nên đồng nhất mọi con số xuất khẩu công bố.
Sự phục hồi đáng chú ý ấy không bảo đảm hành lang hàng hải đã bình yên. The Wall Street Journal đưa tin về những vụ tấn công tàu dầu mới vào cuối tháng 9. Một tuyến đường hoàn toàn có thể ghi nhận lưu lượng lớn nhưng vẫn chứa đựng rủi ro nghiêm trọng. Điều thay đổi trước hết là doanh nghiệp tìm được cách vận chuyển và sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn.
Cái giá đặc biệt đắt của mỗi chuyến hải trình
Việc Mỹ cung cấp hỗ trợ bảo vệ trên không đã tạo thêm điều kiện cho một số tàu qua lại. Các quốc gia xuất khẩu vùng Vịnh đồng thời trả phí cao để thu hút chủ tàu. Đường ống dẫn dầu, cảng thay thế và việc chuyển hàng giữa các tàu giúp tránh bớt những vị trí nguy hiểm, nhưng mỗi công đoạn lại tạo chi phí, sự chậm trễ và điểm dễ bị tổn thương mới.
Những phép tính tài chính này gắn với số phận con người. Thủy thủ phải làm việc giữa mối đe dọa có thể biến quyết định định hướng tàu thành cuộc chiến sinh tồn. Bảo hiểm, tiền thưởng rủi ro hay các biện pháp cứu hộ đều không thể xóa bỏ nỗi sợ. Trong khi đó, để dầu nằm lại kho cũng đồng nghĩa thiệt hại nặng cho nhà sản xuất. Những đoàn tàu xuất phát vì thế phản ánh lựa chọn khó khăn hơn là niềm tin đã được khôi phục.
Đòn bẩy của Iran suy giảm nhưng chưa biến mất
Tàu chở dầu qua lại nhiều hơn làm giảm khả năng Iran phong tỏa gần như toàn bộ nguồn xuất khẩu của khu vực. Tehran cũng chịu sức ép lớn bởi các hạn chế đối với chính hoạt động xuất khẩu đường biển của mình.
Nhưng để tạo sức ép lên đối phương, Iran không nhất thiết phải ngăn được tất cả tàu. Chỉ một số vụ tập kích, những lời cảnh báo hay nguy cơ đối với cơ sở dầu khí cũng có thể khiến giá bảo hiểm và nhiên liệu tăng vọt.
Ngày 4/10, các quan chức Iran khẳng định việc chính thức mở lại Hormuz phụ thuộc bảy điều kiện gắn với thỏa thuận khung đạt được hồi tháng 6 với Mỹ. Qatar tham gia chuyển thông điệp giữa hai phía nhưng trình tự thực hiện các bước vẫn là bất đồng lớn. Tàu đi qua được một vùng biển không có nghĩa quyền đi lại an toàn và ổn định tại đó đã được bảo đảm về chính trị.
Vì sao dầu lưu thông mà người tiêu dùng vẫn khốn khó
Giá năng lượng không nhất thiết giảm khi lượng dầu xuất khẩu tăng. Chi phí bảo vệ, phí vận tải và bảo hiểm đều đội lên; nguồn cung những sản phẩm lọc dầu như diesel còn chịu gián đoạn nghiêm trọng, như The Guardian phân tích. Thị trường không chỉ tính hôm nay có bao nhiêu thùng dầu được giao, mà còn tính xác suất các chuyến hàng tuần sau bị đánh chìm hay đình trệ.
Từ châu Á đến châu Âu, hệ quả cuối cùng có thể xuất hiện trong giá vận tải, sản xuất, hóa đơn sinh hoạt và ngân sách quốc gia. Những nước phụ thuộc nhập khẩu phải dùng dự trữ, trợ giá hoặc chấp nhận chuyển thêm chi phí sang doanh nghiệp và người dân. Phục hồi xuất khẩu đáng hoan nghênh, nhưng không thể đem lại sự nhẹ nhõm trọn vẹn khi mỗi thùng dầu vẫn đang mang theo phí tổn của chiến tranh.
Ngoại giao và nguy cơ leo thang song hành
Tình hình còn liên quan đến những nguy cơ an ninh rộng hơn. Iran cảnh báo sẽ đáp trả nếu Mỹ nối lại các cuộc tấn công, trong khi lực lượng Houthi ở Yemen đe dọa tuyến vận tải qua cửa ngõ Biển Đỏ. Những vụ tập kích vào cảng, nhà máy lọc dầu hay đường ống có thể phá hỏng chính các phương án đi vòng đang giữ nguồn cung hoạt động. Bất ổn ở một cửa biển cũng nhanh chóng lan sang các tuyến khác.
Giải pháp lâu dài đòi hỏi nhiều hơn một thống kê tàu dầu tăng lên. Thủy thủ cần hành lang an toàn, doanh nghiệp cần quy tắc đáng tin cậy và các quốc gia cần một thỏa thuận bền hơn ưu thế quân sự tạm thời. Các kênh đối thoại qua Qatar vẫn tồn tại, song ngoại giao chưa theo kịp khả năng thích nghi của thương mại. Thế giới đang đưa được nhiều dầu ra khỏi vùng Vịnh, nhưng hòa bình thì vẫn còn xa.

















