Khi đồng thuận trở thành nút thắt
Các hội nghị khí hậu của Liên Hợp Quốc lâu nay ưu tiên thông qua quyết định bằng đồng thuận. Nguyên tắc này giúp một thỏa thuận có tính chính danh rộng rãi nhưng cũng tạo khả năng trì hoãn khi một số bên không chấp nhận câu chữ cuối cùng. Theo nhật ký thương lượng ngày 18/11 của Earth Negotiations Bulletin, vấn đề quy tắc bỏ phiếu vẫn chưa được giải quyết; dự thảo quy tắc tiếp tục được vận dụng ngoại trừ điều 42 liên quan bỏ phiếu.
Regenvanu cho rằng cơ chế ấy cần cải tổ và nêu đích danh khối các quốc gia Arab, nhóm các nước đang phát triển có cùng quan điểm (LMDC), cùng Nga trong lời chỉ trích của mình. Đây là đánh giá của đại diện Vanuatu, không phải kết luận được các bên đồng thuận xác nhận. Panama cũng đã vận động thảo luận về phương án biểu quyết theo đa số để tránh bế tắc, song thay đổi thủ tục chắc chắn sẽ gây tranh luận về quyền lợi của các nước nhỏ.
Khoảng cách giữa lời hứa và nguồn lực
Bất đồng gay gắt không chỉ nằm ở thủ tục. Nhiều nước dễ bị tổn thương muốn cam kết cụ thể về thích ứng, bồi thường tổn thất và thiệt hại, cũng như lộ trình rời xa nhiên liệu hóa thạch.
Trong khi đó, các nước giàu đối mặt với áp lực ngân sách, còn những nền kinh tế phụ thuộc vào dầu khí yêu cầu quá trình chuyển đổi phải phản ánh an ninh năng lượng và phát triển.
Reuters đưa tin bản dự thảo thỏa thuận đầu tiên ngày 16/11 cho thấy chặng đường thương lượng đầy khó khăn. Báo cáo của AP ngày 18/11 nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết của Liên minh các quốc đảo nhỏ (AOSIS): hỗ trợ cho khả năng chống chịu khí hậu và hệ thống cảnh báo thiên tai. Đối với một hòn đảo thấp, tài chính không phải chỉ là một con số trên giấy; đó có thể là đê biển, nguồn nước ngọt hoặc thời gian để đưa cộng đồng đến nơi an toàn.
Tiếng nói từ tuyến đầu khủng hoảng
Vanuatu ở Thái Bình Dương là một trong những quốc gia có đóng góp nhỏ vào lượng phát thải toàn cầu nhưng chịu rủi ro đáng kể từ thời tiết cực đoan và biến đổi đại dương. Điều đó khiến các nhà đàm phán nước này thường xuyên nhấn mạnh sự công bằng: những người đối diện hiểm họa lớn nhất không nên là những người ít có khả năng tác động nhất tới kết quả.
Tại COP31, Regenvanu không chỉ phản đối sự trì trệ mà còn nói rằng các nước dễ bị tổn thương phải tiếp tục xây cầu nối giữa những lập trường xa nhau. Trong phát biểu được AFP ghi nhận, ông thừa nhận đoàn Vanuatu đến hội nghị với tham vọng cao nhưng kỳ vọng thực tế, vì biết không gian đàm phán vô cùng khó khăn. Sự thận trọng ấy không đồng nghĩa với từ bỏ mục tiêu.
Cải cách tiến trình hay xây dựng lòng tin?
Đề xuất thay đổi cách quyết định có sức hấp dẫn khi thời gian để giảm phát thải ngày càng ngắn. Tuy nhiên, biểu quyết theo đa số cũng có thể khiến những quốc gia bị thiểu số hóa cho rằng lợi ích cốt lõi của họ không được bảo vệ. Một thỏa hiệp khả thi cần vừa tạo áp lực tiến độ, vừa bảo đảm minh bạch, trách nhiệm giải trình và các cơ chế hỗ trợ thực chất cho những nền kinh tế phải chuyển đổi.
COP31 dự kiến kéo dài đến ngày 20/11, vì vậy các cảnh báo ngày 18/11 chưa phải là phán quyết về kết quả cuối cùng. Chủ tịch đàm phán Chris Bowen nhấn mạnh nhiệm vụ tìm được kết quả tham vọng nhất trong giới hạn đồng thuận. Bài kiểm tra quan trọng nhất sẽ không chỉ là một tuyên bố mạnh mẽ, mà là liệu những cam kết có trở thành nguồn lực và hành động đo lường được hay không.















