Quả chuối – loại trái cây được ưa chuộng nhất nước Mỹ – đang chịu sức ép chưa từng có khi chiến tranh Iran đẩy chi phí nhiên liệu, phân bón và vận tải tăng vọt

Ít ai nghĩ rằng quả chuối giá chưa tới 25 cent trên kệ siêu thị là kết quả của một chuỗi hậu cần phức tạp bậc nhất ngành thực phẩm. Những nải chuối trồng ở Tiquisate, vùng đồng bằng ven biển Thái Bình Dương của Guatemala, được đóng gói cẩn thận rồi chở bằng xe tải lạnh hơn 250 dặm tới cảng Santo Tomás de Castilla bên bờ Caribe.

Từ đó, con tàu Del Monte Spirit, dài gần bằng hai sân bóng bầu dục, vượt hơn 2.000 dặm tới Gloucester City, bang New Jersey. Chỉ một chuyến tàu này đã chở khoảng 7% lượng chuối nhập vào Mỹ trong tuần, và thủy thủ đoàn chỉ có 40 giờ để dỡ hàng trước khi quay lại Trung Mỹ. Sau đó, chuối được đưa vào kho ủ chín bằng khí ethylene để có màu vàng đều khi tới tay người tiêu dùng.

Khác nhiều mặt hàng nông sản, chuối phải vận chuyển rất xa và luôn được giữ lạnh, nên chịu tác động nặng hơn khi giá năng lượng biến động. Giá diesel cho đội xe tải lạnh tăng khoảng 70%, nhiên liệu tàu biển và nhiên liệu cho hệ thống tưới tiêu ở Trung và Nam Mỹ cũng đắt đỏ hơn.

Phân bón, phần lớn sản xuất từ khí đốt Trung Đông, tăng giá khi lưu lượng qua eo biển Hormuz vẫn chỉ bằng một phần nhỏ so với trước chiến tranh.

Chi phí vận tải còn lan sang bìa carton, bao bì nhựa và hóa chất phun phòng bệnh. Ông Danny Dumas, phó chủ tịch cấp cao của Del Monte Bắc Mỹ, thẳng thắn gọi tình hình hiện nay là “một cuộc khủng hoảng”.

Các doanh nghiệp lo ngại nông dân sẽ cắt giảm phân bón và thuốc phòng bệnh vì chi phí cao, khiến sản lượng năm sau sụt giảm. Một số nông dân Trung Mỹ đã chuyển sang trồng dứa. Nguy hiểm hơn, giống chuối Cavendish – gần như toàn bộ chuối bán ở Mỹ đều có chung nguồn gốc di truyền từ một cây duy nhất ở Anh thế kỷ 19 – đang bị một chủng nấm gây bệnh Panama mới tấn công tại Đông Nam Á và Nam Mỹ.

Ông Miguel Angel Morales, nhà sản xuất nhỏ ở miền bắc Peru, cho biết dịch bệnh đã xóa sổ một phần ba thung lũng trồng chuối trong vùng; sản lượng từ 12 container năm năm trước nay chỉ còn một. Chi phí của ông năm nay tăng 25–30%, trong khi gần như không có hỗ trợ từ ngân hàng hay chính phủ.

Trong nhiều thập kỷ, siêu thị Mỹ coi chuối là mặt hàng “bán lỗ kéo khách”. Tính theo giá trị thực, giá một pound chuối đã giảm khoảng một nửa trong 40 năm qua. Bên cạnh chiến tranh, ngành chuối còn chịu nhiều sức ép cùng lúc:

Nhiều hợp đồng giá dài hạn sẽ hết hạn vào tháng 12, nhưng chưa rõ các nhà bán lẻ sẽ chấp nhận tăng giá đến đâu. Ông Tom Stenzel, giám đốc điều hành Hiệp hội Chuối Bắc Mỹ, cho rằng khả năng hấp thụ chi phí của ngành đã “tới điểm gãy”.