Một trường hợp tử vong và những khoảng trống thông tin
Darya Shipilova làm việc tại Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Siberia và Viễn Đông ở Irkutsk. Theo các thông tin được công bố, cô bị bệnh nặng rồi qua đời ngày 2/10 tại một cơ sở y tế trong vùng. Mối liên hệ giữa nghề nghiệp của cô và căn bệnh chưa được chứng minh. Việc một nhân viên nghiên cứu tác nhân nguy hiểm tử vong đột ngột khiến cả giới chức lẫn cộng đồng quốc tế chú ý, nhưng nơi làm việc không tự nó xác định căn nguyên bệnh.
Nhà chức trách áp dụng những biện pháp phòng ngừa rộng, theo dõi khoảng 200 người có khả năng tiếp xúc. Một phần nhân viên cơ sở nghiên cứu và y tế đã phải lưu lại trong khu cách ly khi xét nghiệm được triển khai. Các bước này có thể là biện pháp quản lý rủi ro trước khi có chẩn đoán cuối cùng; chúng không phải bằng chứng rằng vi khuẩn dịch hạch đã lây truyền.
Nga nói nguy cơ thấp, WHO vẫn cần bằng chứng
Theo cơ quan giám sát y tế Rospotrebnadzor, gần 5.000 xét nghiệm không phát hiện tác nhân nguy hiểm và không ghi nhận ca dịch hạch ở những người tiếp xúc. Nga thông báo đã giảm dần các hạn chế, cho phần lớn người được cách ly trở lại sinh hoạt bình thường.
Điện Kremlin khẳng định đã thông báo cho WHO theo thủ tục và chỉ trích các thông tin sai lệch trên truyền thông.
Ở chiều ngược lại, tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nói cơ quan này chưa có bức tranh đầy đủ để kết luận mức độ nguy cơ. WHO cần hiểu các xét nghiệm nào đã làm, những mầm bệnh nào được loại trừ và sức khỏe hiện tại của các trường hợp tiếp xúc ra sao. Yêu cầu bổ sung tài liệu không có nghĩa WHO đã kết luận Nga che giấu dịch bệnh.
Tin đồn, gia đình và sức ép về minh bạch
Một giả thuyết lan truyền cho rằng Shipilova gặp tai nạn với ống nghiệm trong phòng thí nghiệm. Mẹ cô, Svetlana, bác bỏ câu chuyện này khi trả lời truyền thông địa phương và mô tả con gái là người tận tụy với công việc. Những lời kể của gia đình đáng được lắng nghe, nhưng cũng không thể thay thế hồ sơ bệnh án, điều tra an toàn sinh học và xét nghiệm độc lập.
WHO đồng thời muốn Nga trả lời thông tin báo chí về khả năng có nhân viên thứ hai mắc viêm phổi chưa rõ nguyên nhân. Reuters nói chưa tìm được chứng cứ đáng tin cậy về lời đồn một người thứ hai đã chết vì dịch hạch. Tách biệt một báo cáo chưa được kiểm chứng với một ca bệnh xác nhận là điều quan trọng để không khuếch đại sợ hãi.
Vì sao đánh giá nguy cơ phải dựa vào xét nghiệm
Viêm phổi có thể do nhiều vi khuẩn hoặc virus gây ra; chẩn đoán “chưa rõ nguyên nhân” không đồng nghĩa với dịch hạch thể phổi. Dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây nên và có thể điều trị bằng kháng sinh khi được phát hiện sớm. Vì vậy, các nhà dịch tễ cần dữ liệu lâm sàng, kết quả nuôi cấy hay xét nghiệm phân tử cùng thông tin tiếp xúc để phân biệt các khả năng.
Cơ quan y tế Mỹ đánh giá nguy cơ đối với công chúng nước này rất thấp. Đánh giá ấy phản ánh những gì biết được hiện nay, không xóa bỏ trách nhiệm giải thích nguyên nhân tử vong. Ở mỗi khâu, ngôn ngữ chính xác quan trọng không kém tốc độ cập nhật: chưa xác định nguyên nhân, chưa phát hiện dịch hạch và không có bằng chứng dịch bùng phát là ba nhận định khác nhau.
