Triển lãm tại Bảo tàng Aquincum khắc họa đời sống cư dân La Mã
Bảo tàng La Mã Aquincum, nằm ở phía bắc trung tâm Budapest, Hungary, vừa tổ chức một triển lãm độc đáo tập trung vào việc tái tạo chân dung 16 cư dân từng sinh sống tại thành phố La Mã từng sầm uất Aquincum thời kỳ trung và cuối đế chế La Mã. Dựa trên khảo cổ học, nhân chủng học kết hợp cùng công nghệ phân tích ADN, các chuyên gia đã phục dựng gương mặt và xác định các đặc điểm cá nhân của người dân cổ đại. Triển lãm mang tên “Einst waren wir wie ihr” (Người xưa cũng như chúng ta) nhằm giúp công chúng hiện đại dễ dàng tiếp cận và hiểu được sự kết nối giữa họ với người xưa.
Thành phố Aquincum từng nằm bên bờ sông Danube, cạnh đóng quân của Legio II Adiutrix và giai đoạn ngắn của Legio X Gemina. Đây là nơi cư trú quan trọng được các nhà địa lý học cổ đại như Claudius Ptolemäus ghi nhận và có mặt trên bản đồ La Mã. Vào cuối thời kỳ cổ đại, tác giả Sidonius Apollinaris từng gọi đây là thành phố hùng mạnh. Hiện tại, vùng di tích này nằm ngay gần khu vực trung tâm lịch sử của thủ đô Budapest, phân chia hai phần Buda và Pest ở hai bên bờ sông Danube.
Phương pháp khoa học phục dựng chân dung và câu chuyện đời sống
Bằng cách nghiên cứu hơn chục đầu sọ thu thập từ di tích Aquincum, các nhà khoa học đã xác định những đặc điểm như tuổi tác, cấu trúc khuôn mặt, dấu hiệu thương tích hay bệnh tật trước khi chết. Ngoài ra dữ liệu ADN cho phép phân tích sắc tố da, tóc, mắt, thậm chí cả khả năng có tàn nhang, tạo nên bức tranh sinh động về ngoại hình từng cư dân cách đây gần 2000 năm.
Ban tổ chức triển lãm đã dành thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng để gán tên gọi, nghề nghiệp và câu chuyện tiểu sử cho từng người được tái hiện, dựa trên bằng chứng khảo cổ và các nghiên cứu nhân chủng học. Péter Vámos, đồng giám tuyển triển lãm cho biết các chi tiết được chọn lọc kỹ càng dựa trên nền tảng lịch sử chính xác và kết quả từ phân tích xương sọ và ADN.
Những câu chuyện đời sống thường nhật qua các nhân vật tiêu biểu
Ví dụ điển hình là "Respectus", một công nhân xây dựng sống tại Aquincum, tên được lấy từ bia mộ tìm thấy trong khu vực. Ông làm nghề thợ trát tường và đẽo đá, những công việc đòi hỏi sức lực khiến xương của ông có dấu hiệu hao mòn đặc trưng.
Ngoài ra, "Respectus" còn có vết gãy xương mũi và mất một chiếc răng, có thể do một vụ ẩu đả trong quán rượu địa phương. Điều này phản ánh đời sống xã hội có cả những khó khăn và nguy cơ bạo lực.
Kết quả phân tích cho thấy đa số cư dân Aquincum từng trải qua giai đoạn khó khăn như các dấu hiệu viêm nhiễm trên xương, chứng tỏ họ làm việc chăm chỉ và nhiều người từng bị đói từng đợt. Điều này thể hiện họ thuộc tầng lớp trung lưu thấp hoặc lao động trong xã hội La Mã cổ đại.
Triển lãm sống động với chân dung sản xuất bằng silicon
Trong số 16 chân dung được phục dựng, sáu tác phẩm được tạo thành mô hình silicone với tóc thật, quần áo và trang sức, mang đến trải nghiệm chân thực, có thể quan sát từ nhiều góc độ và kích thước bằng người thật. Emese Gábor, người tạo ra các mô hình này, nhấn mạnh việc sử dụng loại vật liệu này cho phép người xem cảm nhận sinh động hơn so với bởi hình ảnh kỹ thuật số.
Đa dạng nguồn gốc dân cư qua kết quả phân tích ADN
Phân tích ADN không chỉ giúp tái tạo ngoại hình mà còn cho phép truy nguyên nguồn gốc dân cư tại Aquincum. Các cư dân ở đây bao gồm người từ Ý, trung tâm đế chế La Mã, cũng như những người di cư từ Scotland, Syria, hoặc có tổ tiên thuộc các bộ tộc Sarmatian từ thảo nguyên Á-Âu và con cháu người Celt từ thời đại đồ sắt sống tại khu vực trước đó.
Thông thường các di tích xương cốt La Mã chỉ được khai quật, phân loại và lưu trữ, nhưng thường thiếu sự kết nối sống động với quá khứ. Bảo tàng Aquincum hy vọng cách tiếp cận mới dựa trên công nghệ phục dựng gương mặt và kể chuyện sẽ tạo ra sự quan tâm lớn hơn đối với quá trình lịch sử và những con người đã từng sống ở đây cách đây gần hai thiên niên kỷ.
Nhân loại và những điểm chung vượt thời gian
Triển lãm có tựa đề "Einst waren wir wie ihr" như một lời nhắc nhở rằng cuộc sống của cư dân Aquincum thời La Mã không khác nhiều so với con người hiện đại: họ có những nghề nghiệp tương tự và đang đối diện với những vấn đề giống như ngày nay. Loránt Vass, nhà khảo cổ học kiêm đồng giám tuyển triển lãm, nhận định rằng mặc dù điều kiện sống và vị thế xã hội khác biệt, bản chất con người vẫn không thay đổi qua các thời kỳ lịch sử.
Triển lãm mở cửa đến ngày 31/10/2026 và sẽ tái diễn từ đầu năm 2027 tại Bảo tàng La Mã Aquincum, Budapest.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Công nghệ phân tích ADN cùng khảo cổ học giúp tái hiện chân dung và cuộc sống cư dân La Mã cổ Aquincum.
- 16 gương mặt được phục dựng cùng tên gọi và nghề nghiệp dựa trên kết quả phân tích xương sọ và di tích tìm thấy.
- Các cư dân từng phạm vi di tích có nguồn gốc đa dạng từ Italy, Scotland, Syria đến các bộ tộc Sarmatian và Celt.
- Đời sống người La Mã cổ tại Aquincum phản ánh nhiều điểm tương đồng về nghề nghiệp và khó khăn với xã hội hiện đại.
- Mô hình silicon chân dung giúp khán giả cảm nhận sinh động hơn so với các hình ảnh phục dựng kỹ thuật số truyền thống.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







