Từ đỉnh cao sau 2011 đến thất bại năm 2021
PJD từng là lực lượng hưởng lợi lớn nhất từ không khí cải cách sau các cuộc biểu tình năm 2011 tại Morocco. Trong bầu cử tháng 11 năm đó, đảng giành 107 trong 395 ghế, và Abdelilah Benkirane trở thành người đứng đầu chính phủ. Hiến pháp 2011 mở rộng quyền lực chính thức của Quốc hội và chính phủ, đồng thời duy trì vai trò trung tâm của chế độ quân chủ. Nhà vua bổ nhiệm người đứng đầu chính phủ từ đảng dẫn đầu Hạ viện và chủ trì Hội đồng Bộ trưởng, nơi xem xét các định hướng chiến lược của nhà nước.
PJD tăng lên 125 ghế trong bầu cử 2016, nhưng việc lập liên minh kéo dài nhiều tháng. Tháng 3 năm 2017, Quốc vương Mohammed VI chấm dứt nhiệm vụ của Benkirane và chỉ định Saadeddine Othmani thay thế. Đến bầu cử tháng 9 năm 2021, PJD sụp từ 125 xuống 13 ghế, mất 112 ghế. RNI giành 102 ghế và trở thành đảng lớn nhất. Quy mô thất bại buộc PJD phải đối mặt với câu hỏi khó: cử tri đã rời xa vì những giới hạn của hệ thống, vì lựa chọn của đảng khi cầm quyền, hay vì cả hai.
Một đảng chỉ thật sự học được từ thất bại khi dám nhìn vào những điều cử tri đã không còn muốn tha thứ.
Benkirane là tài sản, nhưng không thể là toàn bộ chiến lược
Sự trở lại của Abdelilah Benkirane đem lại cho PJD một gương mặt dễ nhận biết và một phong cách giao tiếp trực tiếp. Ông từng đứng đầu chính phủ từ năm 2012 đến 2017 và vẫn là một trong những nhân vật chính trị được biết đến nhiều nhất tại Morocco. Phân tích của Al Jazeera Studies mô tả ông như một “thương hiệu” chính trị có thể tạo vốn bầu cử nhờ sự nghiệp lâu dài và hiện diện truyền thông.
Tuy nhiên, một thương hiệu cá nhân không đồng nghĩa với mạng lưới bầu cử được khôi phục. PJD không thể dựa mãi vào sức hút của lãnh đạo để thay thế cho tổ chức địa phương, đào tạo ứng viên, cơ chế lắng nghe và năng lực đưa ra chính sách đáng tin. Bài học của năm 2021 là cử tri có thể trừng phạt một đảng cầm quyền rất nặng ngay cả khi người đứng đầu còn nổi tiếng. Nếu sự phục hồi chỉ xoay quanh Benkirane, PJD sẽ dễ lặp lại tình trạng phụ thuộc vào cá nhân và thiếu khả năng đổi mới khi môi trường chính trị thay đổi.
Chương trình 467 biện pháp và phép thử chuyển lời hứa thành đời sống
Chương trình 2026 của PJD đưa ra 467 biện pháp trong năm nhóm: bản sắc và gia đình; cải cách chính trị - thể chế; dịch vụ công và bảo trợ xã hội; kinh tế - việc làm; chính sách đối ngoại. Đảng cam kết tăng minh bạch trong đấu thầu công, xử lý xung đột lợi ích và làm giàu bất chính, cải thiện trường học, bệnh viện, bảo trợ xã hội, nhà ở, an ninh lương thực, nước và năng lượng.
Trọng tâm đặt vào những vấn đề dễ cảm nhận như giá cả, việc làm, sức mua, tham nhũng và chất lượng dịch vụ.
Đây là hướng đi hợp lý sau một thất bại khi cử tri thường đánh giá đảng cầm quyền qua đời sống hàng ngày hơn là khẩu hiệu. Nhưng một chương trình rộng cần có thứ tự ưu tiên, nguồn tài chính, mốc thực hiện và cơ chế đo lường. PJD sẽ phải giải thích không chỉ điều họ muốn thay đổi, mà thay đổi bằng công cụ nào, trong bao lâu và với quyền hạn nào. Sự rõ ràng đó đặc biệt quan trọng trong một hệ thống nơi các quyết định chiến lược lớn không hoàn toàn thuộc về chính phủ do bầu cử.
Israel, Palestine và giới hạn của quyền lực hành pháp
Mâu thuẫn rõ nhất giữa lập trường của PJD và giới hạn quyền lực xuất hiện ở chính sách Israel. PJD phản đối việc Morocco bình thường hóa quan hệ với Israel và chương trình 2026 tiếp tục kêu gọi phản đối bình thường hóa. Tuy nhiên, Morocco khôi phục quan hệ ngoại giao với Israel vào tháng 12 năm 2020 trong thỏa thuận do Mỹ làm trung gian, khi PJD đang cầm quyền và Othmani là người đứng đầu chính phủ. Ông Othmani khi đó nói đây là quyết định của nhà nước, trong khi PJD khẳng định ủng hộ Palestine.
Ngày 16 tháng 9, Morocco và Israel nhất trí nâng phái đoàn ngoại giao lên cấp đại sứ quán, bổ nhiệm đại sứ, mở rộng đường bay và thúc đẩy thỏa thuận kinh tế - thương mại. PJD tái khẳng định phản đối một ngày sau đó. Vấn đề không chỉ là lập trường đạo đức hay đối ngoại. Nó là phép thử về tính trung thực chính trị: nếu PJD trở lại chính phủ, đảng có thể tác động ở đâu, không thể thay đổi ở đâu, và sẽ nói rõ điều đó với cử tri như thế nào? Chính sách đáng tin phải phân biệt giữa mục tiêu mong muốn và thẩm quyền thực tế.
Bối cảnh quân chủ, giới trẻ và niềm tin dài hạn
PJD nhiều lần khẳng định cải cách của họ nằm trong khuôn khổ hiến pháp, không phải thách thức chế độ quân chủ. Benkirane tiếp tục tuyên bố ủng hộ quân chủ, đồng thời lập luận rằng các thể chế bầu cử cần thực hiện vai trò quản trị và cải thiện đời sống. Cách tiếp cận này định nghĩa không gian hoạt động của PJD: đảng phải chứng minh năng lực cải cách từ bên trong hệ thống, thay vì hứa hẹn những thay đổi vượt khỏi khả năng của chính phủ.
Đảng cũng đặt nhiều kỳ vọng vào giới trẻ. Các thành viên thanh niên PJD nói sự tin cậy không thể được xây trong vài tuần vận động, mà cần sự tham gia, đào tạo và cơ hội đảm trách trách nhiệm công. Đây là một nhận thức quan trọng, nhưng cần được chứng minh bằng các kênh tham vấn thường xuyên, ứng viên trẻ có quyền lực thật, chính sách về việc làm và nhà ở, cùng thái độ chấp nhận phản biện. Niềm tin không trở lại chỉ nhờ một cuộc đại hội đảng hay một lãnh đạo nổi tiếng. Nó quay lại khi cử tri thấy tiếng nói của mình tạo ra khác biệt có thể kiểm chứng.

















