Những con số khiến ANC lo ngại
Theo số liệu của ủy ban bầu cử tính đến 09:22 UTC ngày 5/11, cuộc đua ở cấp toàn quốc đang sít sao hơn hẳn những gì Nam Phi từng chứng kiến trong các kỳ bầu cử địa phương trước đây. Việc kiểm phiếu còn ở giai đoạn đầu, song dự báo của Hội đồng Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Nam Phi cho thấy ANC có thể kết thúc gần sát mức hiện tại.
- ANC: khoảng 32%, thấp hơn chừng 14 điểm phần trăm so với năm 2021.
- DA: khoảng 28%, bám sát phía sau.
- Tiến độ kiểm phiếu: 28% số phiếu tại thời điểm cập nhật.
- Kết quả chính thức: dự kiến công bố vào Chủ nhật, cho 257 hội đồng địa phương.
“ANC đang thể hiện tệ hơn dự kiến, mà kỳ vọng vốn đã thấp.” Louw Nel
Nhà phân tích của Oxford Economics Africa gọi mức 32% là cơn ác mộng tồi tệ nhất của ANC thành sự thật. Phía ANC vẫn giữ hy vọng: Chủ tịch đảng Gwede Mantashe nói các khu vực lớn và nhiều thị trấn dành cho người da đen, nơi đảng có nền tảng ủng hộ bền bỉ, chưa được kiểm xong.
Johannesburg, tâm điểm của cuộc đọ sức
Trận địa được chú ý nhất là Johannesburg, trung tâm kinh tế của Nam Phi. Khi khoảng 15% số phiếu tại đây được kiểm, DA đạt 41%, ANC chỉ 17%, còn ActionSA của cựu thị trưởng Herman Mashaba có 15%, theo BusinessTech.
Đây mới là bức ảnh ban đầu, có thể đổi khác khi các khu vực còn lại báo cáo. Ứng viên DA Helen Zille, cựu thị trưởng Cape Town, nổi tiếng với đoạn video bơi trong một ổ gà ngập nước để châm biếm hạ tầng đổ nát của thành phố.
“Mọi chuyện vẫn còn sớm, ở giai đoạn này chưa thể khẳng định kết quả. Nhưng tôi nghĩ chúng tôi sẽ làm tốt và tôi rất phấn khích.” Helen Zille
Theo The Christian Science Monitor, khoảng một phần tư lượng nước của thành phố thất thoát qua đường ống rò vỡ, và chưa đảng nào giành đa số tại hội đồng Johannesburg kể từ năm 2016. Thế nhưng sức bật của DA không đồng nghĩa với việc xóa nhòa ranh giới chủng tộc, khi bà Zille vẫn là gương mặt gây chia rẽ và đảng này còn nhiều việc phải làm để thuyết phục cử tri da đen.
Lá phiếu của sự mệt mỏi
Ở KwaZulu-Natal, đảng uMkhonto weSizwe của cựu Tổng thống Jacob Zuma và Đảng Tự do Inkatha đều vượt ANC, một tín hiệu đáng lo ở tỉnh đông dân này. Tình cảnh của người dân giải thích phần lớn câu chuyện. AFP dẫn khảo sát của Ipsos cho thấy chỉ 38% tin chính quyền địa phương làm tốt công việc, gần một nửa thấy không đảng nào đại diện cho mình, còn tỷ lệ thất nghiệp ở mức 33%.
“Vẫn phải nói về điện, nước và vệ sinh sau 30 năm dân chủ là một điều đáng hổ thẹn.” Kuhle Zwakala
Dù vậy, sự sụt giảm của ANC chưa hẳn là một lời tín nhiệm dành cho đối thủ. Chuyên gia rủi ro chính trị Nompumelelo Sibalukhulu Runji nhận xét người dân không nhất thiết chọn DA, mà đang từ chối ANC.
Bàn cờ liên minh sau ngày kiểm phiếu
Tại nhiều đô thị then chốt, không đảng nào được dự báo giành đa số tuyệt đối, và các bên sẽ có hai tuần kể từ khi công bố kết quả để lập liên minh. Giới phân tích cho rằng ANC bắt tay DA, giống mô hình đang vận hành ở cấp quốc gia, là lựa chọn ổn định nhất cho Johannesburg. Song hai đảng bất đồng sâu sắc về những vấn đề như bù đắp bất công chủng tộc, và ANC cũng có thể tìm tới đảng cánh tả Economic Freedom Fighters cùng uMkhonto weSizwe.
“Chúng tôi sẽ xem xét các phương án liên minh và chọn phương án ít tệ nhất.” Helen Zille
Bà Zille còn tuyên bố DA thà làm đối lập còn hơn điều hành một liên minh chín đảng. Trong khi đó, ông Cyril Ramaphosa từ chối bình luận về khả năng hợp tác với DA. Những thỏa thuận trong hai tuần tới sẽ cho thấy các chính đảng Nam Phi đặt lợi ích của người dân ở đâu, và cũng định hình cuộc đua toàn quốc năm 2029.
