Bà Martha May và tác phẩm MilkMaid
MilkMaid là một phần của loạt ảnh Lipservice, với nhân vật trung tâm là bà Martha May, người luôn được trang điểm kỹ lưỡng, điềm tĩnh và sẵn sàng phục vụ. Trong bức ảnh, bà đứng trước bức tường hộp sữa tiệt trùng, gương mặt vẽ những mảng màu như bò sữa, đầu đội thùng hàng, tay đeo găng cao su, khoác tạp dề viền bèo bên ngoài trang phục bằng vải shweshwe truyền thống.
*“Cô hầu vắt sữa và sữa, người phục vụ và kẻ được phục vụ, trong cùng một thân thể.” — Remofiloe Nomandla Mayisela*
Hình ảnh này tạo nên một sự hòa trộn đầy ẩn ý, khi người phụ nữ vừa là người tạo ra sản phẩm, vừa là sản phẩm được bày bán.
Sữa, biểu tượng của sự cho đi và tiêu dùng
Ý tưởng bắt nguồn từ câu nói quen thuộc: con đường ngắn nhất tới trái tim người đàn ông là đi qua dạ dày. Trong Lipservice, căn bếp là sân khấu và thức ăn là kịch bản được trao cho người phụ nữ. Theo Mayisela, sữa là nguyên liệu thân thuộc nhất, thứ đầu tiên người phụ nữ cho đi và cũng dễ đóng gói để bán lại nhất. Dòng chữ trên hộp sữa như một bản mô tả công việc: thời hạn sử dụng dài, nguyên kem, tiệt trùng, được làm ra để nằm lâu trên kệ.
*“Xếp chồng lặp đi lặp lại, những hộp sữa nói lên cách phụ nữ bị tiêu thụ: được gắn nhãn hiệu và có thể bị thay thế vô tận.” — Remofiloe Nomandla Mayisela*
Qua đó, tác phẩm đặt câu hỏi về cách xã hội nhìn nhận giá trị của người phụ nữ thông qua vai trò phục vụ.
Lớn lên trong gia đình mẫu hệ
Mayisela lớn lên trong một gia đình mẫu hệ mạnh mẽ, nơi cô sớm được định hướng về vai trò của người phụ nữ. Tác phẩm của cô bắt đầu từ chính quá trình trưởng thành và “chương trình học thầm lặng” về người phụ nữ hoàn hảo.
*“Tôi sớm học được người phụ nữ phải trở thành gì: một người vợ, một người nấu ăn, một người giữ gìn tổ ấm. Ai đã viết nên điều đó?” — Remofiloe Nomandla Mayisela*
Theo cô, bà May không hẳn là một bản ngã khác mà là sự nối dài của vai trò cô được nuôi dạy để diễn tập, nay được thể hiện một cách công khai. Từ “makoti” được cho là bắt nguồn từ cụm từ tiếng Afrikaans “maak ons tee”, nghĩa là “pha trà cho chúng tôi”, gọi tên người vợ như người phục vụ.
Hài hước như một chiến lược nghệ thuật
Mayisela tự đạo diễn, tạo kiểu, trang điểm, chuẩn bị đạo cụ, cài hẹn giờ máy ảnh rồi bước vào khung hình. Phong cách kitsch và màu sắc pop giúp tác phẩm vui tươi, để sự hài hước mời người xem lại gần trước khi họ nhận ra mình đang nhìn thấy điều gì.
*“Những sắc hồng thì ngọt ngào. Ý tưởng bên dưới thì không.” — Remofiloe Nomandla Mayisela*
Cô gọi phương pháp của mình là “dân tộc học tự thân trong trang phục hóa trang”: tác phẩm nói thay nhiều phụ nữ, nhưng cô chỉ có thể làm chứng bằng chính thân thể mình. Nhân vật nhìn người xem đang nhìn mình, và ánh nhìn ấy quay ngược lại để hỏi màn trình diễn thực sự dành cho ai.
Hành trình tiếp nối
Theo Mayisela, Lipservice chỉ là điểm khởi đầu cho hành trình khám phá lâu dài về cách người phụ nữ “trình diễn” nữ tính, trong đó hình mẫu makoti được đặt lên bệ cao như mục tiêu tối thượng. Cuộc tìm tòi này tiếp tục qua các nghiên cứu hiện tại và loạt tác phẩm mới mang tên Aftertaste.
*“MilkMaid cười, nhưng nó cũng mời bạn nếm thử thứ người ta đang dọn ra cho bạn. Một miếng sự thật.” — Remofiloe Nomandla Mayisela*
