Thực trạng các cuộc nổi dậy và sự khác biệt trong quá trình chuyển đổi

Từ năm 2022, Nam Á trải qua nhiều làn sóng biểu tình quy mô lớn do giới trẻ lãnh đạo, dẫn tới việc sụp đổ chính phủ ở ít nhất ba nước. Tuy nhiên, dù các phong trào này có cùng mục tiêu ban đầu là thay đổi quyền lực chính trị, câu chuyện sau đó lại khác biệt rõ ràng, đặc biệt trong cách mỗi quốc gia đối mặt với giai đoạn chuyển đổi.

Tại hội nghị quốc tế Bengal Delta diễn ra trong hai ngày ở Dhaka với chủ đề "Chuyển đổi sau các cuộc nổi dậy: Trải nghiệm từ các quốc gia hậu nổi dậy", các nhà nghiên cứu và học giả đã đưa ra những quan sát sâu sắc về thực trạng này. Họ nhấn mạnh rằng sự thất bại trong việc thực hiện cam kết phát triển và tạo dựng sự thịnh vượng của chính phủ đã làm sứt mẻ mối quan hệ xã hội giữa nhà nước và công dân, gây ra bất mãn sâu sắc.

Tác động của phong trào và khó khăn trong cải cách cấu trúc

Các diễn giả cho biết, mặc dù người dân kỳ vọng vào một sự thay đổi căn bản và toàn diện, nhưng thực tế các cải cách cấu trúc thường đòi hỏi thời gian dài và khó có thể hiện thực hóa một cách nhanh chóng. Do đó, những mong muốn thay đổi căn bản trong xã hội thường không được đáp ứng ngay, dẫn tới sự ngờ vực và thất vọng trong cộng đồng.

Chuyên gia Rajni Gomez của Viện Nghiên cứu Nam Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore nhận định, sự thất bại của nhà nước trong việc thực hiện các cam kết phát triển là nguyên nhân sâu xa làm yếu đi hợp đồng xã hội giữa chính quyền và công dân, từ đó sinh ra nhiều bất mãn và khó khăn trong ổn định chính trị.

Quan điểm riêng về từng quốc gia

Ông Konok Mani Dixit, tổng biên tập tổ chức nghiên cứu Himal Southasian tại Kathmandu, Nepal, cho biết cuộc biểu tình năm 2025 ở Nepal bắt đầu với yêu cầu chống tham nhũng, chống bè phái và đòi hỏi quản trị tốt, do giới trẻ lãnh đạo. Ban đầu cuộc biểu tình diễn ra ôn hòa, song sau đó bị xâm nhập bởi các lực lượng khác, dẫn tới bạo lực quy mô lớn, tấn công các cơ sở của nhà nước và phá hủy tài sản, bao gồm việc đốt cháy các tòa nhà chính phủ, khác biệt rõ so với các cuộc biểu tình ôn hòa ở Sri Lanka 2022 và Bangladesh 2024.

Advertisement300 × 250

Konok Mani Dixit cũng chỉ trích việc các ủy ban điều tra không thành công và trì hoãn trong việc công bố báo cáo, cho rằng sự thiếu minh bạch cản trở tiến trình phát triển xã hội. Ông nhấn mạnh vai trò của hiến pháp Nepal, được xây dựng sau nhiều cuộc thảo luận kéo dài tám năm, là nền tảng của nhà nước hiện tại và cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài và công nghệ

Chuyên gia Konok cũng lưu ý sự gia tăng sử dụng ứng dụng Signal tại Nepal như dấu hiệu suy giảm chất lượng dân chủ và bày tỏ sự quan ngại về xu hướng này trong ba tháng gần đây. Về mặt chính trị khu vực, ông cho biết sự can thiệp của Ấn Độ vào các quốc gia nhỏ trong Nam Á đã lâu nay ảnh hưởng đến sự ổn định thể chế của họ.

Những bài học từ Sri Lanka và Bangladesh

Rajni Gomez dựa trên kinh nghiệm của Sri Lanka cho rằng dù các phong trào chống tham nhũng là quan trọng, nhưng chỉ dựa vào điều này thì không thể nào đáp ứng được kỳ vọng phát triển, và sự gia tăng áp lực có thể dẫn đến sự lúng túng trong quản lý nhà nước.

Đối với Bangladesh, ông Mirza Hasan thuộc Brac Institute of Governance and Development nhận định cuộc nổi dậy tháng 7/2024 không có kế hoạch rõ ràng về tái thiết nhà nước mà chỉ tập trung vào thay đổi chế độ, với sự tham gia lớn của người lao động khu vực phi chính thức và công nhân nhà máy. Ông đánh giá tình hình hiện tại ở Bangladesh không phải là chuyển đổi sang chế độ dân chủ mà là sự tái cơ cấu chính trị tập trung quyền lực, trong đó các lực lượng khởi xướng phong trào giờ đây bị đẩy ra bên lề trong khi các thành phần cũ lại trở lại vị trí quyền lực.

Tuy nhiên, ông cũng nhìn nhận sự tập trung quyền lực và đặt câu hỏi về tính trách nhiệm của nhà nước chính là yếu tố cần thiết để thúc đẩy sự thay đổi tích cực.

Phong trào sinh viên và sự thay đổi chính trị tại Ấn Độ

Giáo sư Pallavi Roy từ Đại học SOAS London phân tích phong trào sinh viên gần đây tại Ấn Độ khởi nguồn từ các bất mãn liên quan đến tuyển dụng công chức và kỳ thi tuyển sinh, đã trở thành một quá trình đặt câu hỏi rộng lớn hơn về hệ thống quản trị. Bà dẫn chứng các ví dụ từ Kenya, Nigeria, Nepal và Sri Lanka, cho thấy các phong trào này giúp chuyển đổi chính trị từ dựa trên bản sắc sang dựa trên vấn đề và mở đường cho sự xuất hiện của các lãnh đạo mới.

Những thảo luận trong hội nghị Bengal Delta góp phần làm rõ bức tranh phức tạp về các cuộc nổi dậy và quá trình chuyển đổi ở các quốc gia Nam Á, đồng thời chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc xây dựng nền chính trị ổn định và dân chủ hơn.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Những cuộc nổi dậy do giới trẻ lãnh đạo đã làm sụp đổ chính phủ ở ba quốc gia Nam Á từ năm 2022.
  • Quá trình chuyển đổi sau nổi dậy ở các quốc gia Nam Á rất khác biệt, chủ yếu do khó khăn trong cải cách cấu trúc.
  • Sự thiếu cam kết thực hiện phát triển và thịnh vượng của nhà nước gây bất mãn trong xã hội.
  • Tác động của bên ngoài như sự can thiệp của Ấn Độ tạo ảnh hưởng lâu dài đến sự ổn định thể chế ở các quốc gia nhỏ trong khu vực.
  • Phong trào sinh viên ở Ấn Độ đang mở rộng diện chính trị sang các vấn đề lớn hơn và tạo điều kiện xuất hiện lãnh đạo mới.

Đăng ký bản tin QMVN