Mạng lưới khu bảo tồn tại Ấn Độ và những giới hạn mới của bảo tồn sinh thái

Trong nửa thế kỷ qua, Ấn Độ đã xây dựng một trong những hệ thống khu bảo tồn đại diện và phát triển nhất trong các nước đang phát triển. Thành tựu này là nền tảng khoa học vững chắc cho việc bảo tồn nhiều loài động vật, hệ sinh thái và các quá trình sinh thái quan trọng. Tuy nhiên, trước thực tế sinh thái thế kỷ 21, cách tiếp cận bảo tồn cần phải đổi mới nhằm thích nghi với hiện trạng môi trường và thách thức hiện tại.

Ảnh minh hoạ do AI tạo

Động vật hoang dã di chuyển dựa trên các cảnh quan tự nhiên hơn là ranh giới hành chính. Các con sông nối liền rừng, vùng đất ngập nước và đồng ruộng. Thay đổi khí hậu gây ra sự biến đổi về môi trường sống trong khi sự mở rộng hạ tầng nhanh chóng đang chia cắt các vùng sinh thái. Do đó, bảo tồn đa dạng sinh học không thể chỉ dựa trên việc bảo vệ các khu bảo tồn riêng lẻ mà cần phải đảm bảo sự kết nối giữa các vùng sinh thái này.

Mở rộng tầm nhìn bảo tồn qua các biện pháp mới

Thách thức đặt ra là làm thế nào để bổ sung hệ thống công viên quốc gia và khu bảo tồn động vật hoang dã bằng một tầm nhìn bảo tồn toàn diện và gắn kết hơn. Theo Công ước về Đa dạng Sinh học, các Biện pháp Bảo tồn Dựa trên Diện tích Hiệu quả khác (OECMs) đã xuất hiện như một cơ hội để thực hiện mục tiêu đó.

Advertisement300 × 250

Ấn Độ nên nhìn nhận OECMs không đơn thuần là một yêu cầu báo cáo quốc tế mà là một khuôn khổ ghi nhận các khu rừng, vùng đất ngập nước, cảnh quan do cộng đồng quản lý và các vùng giàu đa dạng sinh học đang góp phần bảo tồn bên ngoài hệ thống khu bảo tồn chính thức.

Câu hỏi then chốt không phải là nơi nào sẽ trở thành khu bảo tồn tiếp theo mà là làm sao nhận diện, kết nối và tăng cường tất cả những cảnh quan cùng nhau duy trì đa dạng sinh học của Ấn Độ.

Xây dựng mạng lưới bảo tồn toàn quốc và nối kết cảnh quan đa dạng

Giải pháp nằm ở việc thiết kế lại bức tranh bảo tồn sinh thái thông qua một Khu Bảo tồn Quốc gia – một mạng lưới sinh thái gồm các khu bảo tồn, OECMs và những cảnh quan giàu đa dạng sinh học khác, cùng bảo vệ di sản thiên nhiên của quốc gia bất kể quyền sở hữu, phân cấp pháp lý hay mục đích quản lý chính. Các khu bảo tồn và OECMs không thể hoạt động riêng rẽ mà phải là các phần của một mạng lưới liên kết để duy trì sự di chuyển của động vật, trao đổi gen và hệ sinh thái bền vững.

Hệ thống hành lang sinh thái và cảnh quan kết nối không phải là phần phụ trợ mà chính là nền tảng của chiến lược bảo tồn hiện đại.

Phát triển kinh tế song hành cùng bảo tồn môi trường

Yêu cầu này càng cấp bách khi Ấn Độ đang triển khai một trong các chương trình mở rộng hạ tầng lớn nhất thế giới. Các hạng mục như cầu vượt và hầm chui dành riêng cho động vật trong hành lang kinh tế Delhi-Dehradun, cùng với các biện pháp giảm thiểu tác động tại cảnh quan Pench-Seoni chứng minh rằng phát triển kinh tế và kết nối sinh thái có thể tồn tại đồng thời không mâu thuẫn.

Đường bộ, đường sắt, đường truyền tải điện và kênh đào có thể hỗ trợ phát triển mà không làm đứt đoạn mạng lưới sinh thái, miễn là vấn đề kết nối được lồng ghép trong quy hoạch từ đầu.

Tầm nhìn này đòi hỏi sự hợp tác rộng rãi hơn giữa chính phủ, cộng đồng, doanh nghiệp và xã hội dân sự, cùng chia sẻ trách nhiệm duy trì cân bằng phát triển và bảo tồn thiên nhiên.