Thử nghiệm vaccine sốt rét mới tại Oxford
Tuần này, bốn tình nguyện viên đã được tiêm một loại vaccine thử nghiệm tại Oxford, bước khởi đầu trong nỗ lực đánh bại căn bệnh sốt rét, một trong những nguyên nhân gây tử vong lâu đời nhất cho con người. Mike Luciw, 32 tuổi, nhân viên tuyển dụng địa phương, chia sẻ anh đang tiêm liều vaccine thứ hai và dự kiến sẽ tiêm liều thứ ba trước khi được truyền ký sinh trùng sốt rét vào tháng 11 nhằm kiểm nghiệm hiệu quả vaccine. "Mong muốn là tìm ra một giải pháp có thể cứu sống hàng triệu người", anh cho biết.
Điểm khác biệt của vaccine RH5
Khác với hai vaccine sốt rét đã được cấp phép hiện nay, vốn chỉ tác động vào giai đoạn ký sinh trùng di chuyển tới gan và chỉ mang lại sự bảo vệ một phần, vaccine RH5 tại Oxford được thiết kế để chống lại ký sinh trùng ở cả giai đoạn gan và cả khi tràn ra máu. Nhờ đó, vaccine này có thể ngăn chặn hoàn toàn sự phát triển của ký sinh trùng trong cơ thể người.
Đội ngũ nghiên cứu và mục tiêu
Dự án được dẫn dắt bởi hai chuyên gia hàng đầu, giáo sư Simon Draper và giáo sư Angela Minassian, những người đã dành hơn 20 năm nghiên cứu sốt rét và hiện làm việc tại khoa Nhi, Đại học Oxford. Giáo sư Draper nhấn mạnh: "Mục tiêu của chúng tôi là xây dựng hệ thống phòng thủ kép, tại gan và trong máu, để nếu hàng rào đầu tiên không thành công thì còn hàng rào thứ hai." Giáo sư Minassian đặt mục tiêu vaccine đạt hiệu quả trên 90% ở trẻ em châu Phi.
Thách thức của việc tạo vaccine sốt rét
Sốt rét do một loại ký sinh trùng nhanh chóng biến đổi gây ra, xuất phát từ vết đốt của muỗi. Ký sinh trùng này có thể thay đổi hình dạng khi di chuyển từ da tới gan rồi sang máu, khiến việc phát triển vaccine trở nên phức tạp hơn rất nhiều so với các bệnh do virus.
"Ký sinh trùng có hơn 5.000 gen, tức 5.000 thành phần thay đổi liên tục, trong khi virus như Covid chỉ có 10 gen", giáo sư Draper cho biết.
Khả năng sinh miễn dịch và sự đa dạng của ký sinh trùng
Để vaccine hiệu quả, cơ thể phải tạo ra các kháng thể có khả năng nhận diện và vô hiệu hóa mầm bệnh. Với Covid-19, quá trình này đơn giản hơn do virus chỉ có một loại protein đột biến duy nhất để bám vào tế bào người. Ngược lại, ký sinh trùng sốt rét mang nhiều "chìa khóa" khác nhau để xâm nhập tế bào và liên tục thay đổi chúng, khiến hệ miễn dịch khó nhận dạng.
Tiến triển vaccine hiện tại và phát hiện đột phá
Hai loại vaccine hiện tại gồm RTS,S/AS01 của GlaxoSmithKline và R21/Matrix-M từ nhóm nghiên cứu Oxford tập trung vào giai đoạn sớm kỹ sinh trùng di chuyển từ da sang gan, đạt bước tiến quan trọng nhưng không ngăn được ký sinh trùng khi nó vào máu, giai đoạn gây bệnh nghiêm trọng. Hiệu quả của các vaccine này khác nhau tùy vào điều kiện sử dụng.
Đột phá quan trọng diễn ra năm 2011 với việc phát hiện protein RH5, một thành phần không biến đổi của ký sinh trùng đóng vai trò thiết yếu trong việc xâm nhập hồng cầu. Giáo sư Draper cho biết đây là mục tiêu duy nhất trong máu không bị thay đổi và không có "chìa khóa dự phòng" khác.
Phiên bản vaccine kết hợp mới và triển vọng tương lai
Kể từ đó, nhóm nghiên cứu đã tìm thấy thêm bốn protein ổn định tương tự RH5. Các protein khác chỉ đóng vai trò như "màn khói" giúp ký sinh trùng che giấu điểm yếu của mình. Hiện tại, phòng thí nghiệm Draper tại Oxford đang thử nghiệm hai vaccine kết hợp trong máu mang tên RH5.1 và R78C, sử dụng ba trong năm protein này. Kế hoạch là phối hợp vaccine này với vaccine R21 đã được cấp phép để nâng cao hiệu quả phòng bệnh.
Giáo sư Draper nhấn mạnh: "Dù đã có nhiều nỗ lực toàn cầu như màn chống muỗi, xét nghiệm, thuốc và hóa chất diệt côn trùng, mỗi năm vẫn có khoảng 600.000 người, chủ yếu là trẻ nhỏ, chết vì sốt rét. Nhiệm vụ của chúng tôi là phát triển vaccine để ngăn chặn những cái chết này."
Đây được xem là một bước tiến lớn trong cuộc chiến lâu dài chống lại căn bệnh nguy hiểm này, mang lại hy vọng về giải pháp ngăn ngừa hiệu quả hơn, đặc biệt cho các nước châu Phi đang chịu ảnh hưởng nặng nề.









