Kỷ niệm 30 năm Hiến pháp thành phố Buenos Aires: Bước ngoặt quan trọng của chủ nghĩa liên bang Argentina

Năm 2026 sẽ đánh dấu 30 năm kể từ khi Hiến pháp thành phố Buenos Aires được ban hành, một sự kiện ít được chú ý giữa nhiều biến động hiện nay nhưng đóng vai trò then chốt trong việc củng cố chủ nghĩa liên bang tại Argentina. Trước năm 1994, người dân thủ đô Argentina không được hưởng đầy đủ các quyền chính trị như các tỉnh khác. Chính quyền dưới hình thức được bổ nhiệm bởi Tổng thống quốc gia, người dân chỉ có quyền bầu chọn các thành viên Hội đồng Dân biểu nhưng quyền lập pháp địa phương lại nằm dưới Quốc hội Argentina.

Sửa đổi Hiến pháp năm 1994 đã ghi nhận quyền tự chủ cho thành phố với điều khoản 129, trao cho Buenos Aires quyền lập pháp và hành chính rộng rãi và yêu cầu ban hành một "Điều lệ tổ chức" để hình thành các thể chế nội địa của thành phố. Hai năm sau, năm 1996, người dân thủ đô lần đầu tiên bầu trực tiếp thị trưởng và các đại biểu lập hiến để soạn thảo Hiến pháp thành phố.

Việc này tạo ra Hội đồng Lập hiến thành phố Buenos Aires với sự tranh luận gay gắt giữa những người ủng hộ quyền tự chủ rộng rãi, tương tự một tỉnh, và những người muốn hạn chế quyền lực đó.

Đa số học thuyết pháp lý khẳng định Hiến pháp thành phố đã hình thành một chủ thể liên bang mới tương đương quyền lợi với tỉnh, thể hiện qua các quy định như thành phố có quyền cử thượng nghị sĩ quốc gia, có thể bị can thiệp như các tỉnh khác, và là đối tượng phân chia ngân sách liên bang. Tuy nhiên, Luật số 24.588 (luật Cafiero) lại giới hạn quyền tự chủ này một cách trái Hiến pháp, khiến Buenos Aires không có lực lượng cảnh sát riêng và hệ thống tư pháp địa phương chỉ quản lý các vụ việc hành chính địa phương, với một số mở rộng dần qua các thỏa thuận liên chính phủ.

Bên cạnh những ưu điểm, Hiến pháp thành phố Buenos Aires cũng có phần lạm dụng các khoản tuyên bố và đề ra nhiều kỳ vọng lớn, điều này cùng với các thẩm phán tự do vận dụng dẫn đến nhiều tranh cãi pháp lý và xung đột quyền lực. Tuy nhiên, tổng thể việc thiết lập quyền tự chủ giúp người dân thủ đô có đầy đủ quyền công dân, ngang hàng với người Argentina ở các tỉnh khác, góp phần tăng cường liên bang và dân chủ.

Người từng là chủ tịch Hội đồng Lập hiến thành phố, Graciela Fernández Meijide, đã ghi nhận bầu không khí tôn trọng và trao đổi dân chủ trong quá trình xây dựng Hiến pháp. Các đại biểu dù tranh luận quyết liệt nhưng duy trì sự tôn trọng lẫn nhau, từ đó hình thành các thỏa hiệp đem lại lợi ích chung trong một nền dân chủ vững mạnh. Kinh nghiệm này càng trở nên quý giá khi hiện nay xã hội đang chứng kiến nhiều xu hướng phân cực và kém hòa hợp trên toàn cầu.

Việc kỷ niệm 30 năm Hiến pháp thành phố Buenos Aires không chỉ là dịp nhìn lại giá trị lịch sử mà còn nhắc nhở về tầm quan trọng của đối thoại và đồng thuận trong việc xây dựng các thể chế dân chủ và liên bang ở Argentina.