Một cuộc khủng hoảng nhìn từ chiếc vòi nước
Khi điện lưới mất ổn định, hệ thống cấp nước cũng ngừng vận hành: máy bơm không thể đưa nước từ nguồn vào đường ống, còn nhiều tòa nhà không thể đẩy nước lên bể chứa trên cao. Vì thế, cắt điện không chỉ làm tối căn nhà mà còn ảnh hưởng đến vệ sinh, nấu ăn và chăm sóc người ốm. Theo thống kê được Antonio Rodríguez công bố, các vấn đề điện chiếm hai phần ba số trường hợp gián đoạn cung cấp qua mạng lưới.
Havana là điểm nóng dễ nhận thấy nhất, với khoảng 536.000 người bị ảnh hưởng. Những địa bàn như Santiago de Cuba, Holguín, Matanzas, Artemisa và Pinar del Río cũng ghi nhận số người gặp khó khăn lớn. Con số trên phản ánh tình trạng cấp nước bị ảnh hưởng tại thời điểm báo cáo, không có nghĩa tất cả cư dân đều hoàn toàn không có nước trong cùng một khoảng thời gian.
Điện thiếu, đường ống cũ và trách nhiệm quản lý
Một phần tư sự cố được cơ quan thủy lợi quy cho máy bơm hỏng; phần còn lại liên quan đến những nguyên nhân khác. Qua nhiều năm, đường ống xuống cấp, rò rỉ và thiếu phụ tùng đã làm nước thất thoát ngay cả khi trạm bơm có điện.
Thiếu nhiên liệu còn ảnh hưởng đến xe bồn, thiết bị sửa chữa và khả năng đưa vật tư đến nơi cần nhất. Khủng hoảng nước vì vậy là kết quả chồng lấn của các điểm nghẽn, chứ không chỉ một sự cố kỹ thuật đơn lẻ.
Díaz-Canel viện dẫn các biện pháp trừng phạt của Mỹ, tình trạng thiếu nhiên liệu và đầu tư không đủ, nhưng cũng chỉ trích sự chậm trễ, thiếu phối hợp và thái độ thờ ơ của một số cơ quan. Sự phân biệt này quan trọng: hoàn cảnh quốc tế gây sức ép về nguồn lực, song chất lượng giải quyết khiếu nại, duy tu và thông báo lịch cấp nước vẫn là trách nhiệm của các nhà quản lý trong nước.
Điện mặt trời là hướng đi, chưa phải lời giải tức thì
Các nhà chức trách nói đang chuyển đổi nguồn cấp năng lượng cho trạm bơm. Theo dữ liệu được công bố, 853 thiết bị bơm đã vận hành theo chương trình chuyển đổi, trong khi kế hoạch hỗ trợ ba nguồn cấp nước chính cho Havana gồm 10 công viên điện mặt trời với hệ thống lưu trữ năng lượng. Những con số này mô tả tiến độ và mục tiêu dự án, không đồng nghĩa hệ thống đã bảo đảm nước liên tục cho người dân.
Điện mặt trời có thể giảm sự phụ thuộc vào lưới điện quốc gia, nhất là khi được kết hợp với pin lưu trữ và thiết bị điều khiển phù hợp. Tuy nhiên, sản lượng biến động theo thời tiết; đường dây, van, máy bơm và mạng ống phải hoạt động đồng bộ. Khi nguồn vốn, nhân lực kỹ thuật và vật tư đều hạn chế, tiến độ xây dựng lẫn bảo trì mới là thước đo quyết định hiệu quả chương trình.
Khôi phục lòng tin cùng với dòng nước
Trong lúc chờ đầu tư dài hạn, xe bồn là cách cấp cứu thiết yếu nhưng phụ thuộc vào nhiên liệu và lịch phân phối. Gia đình có bể chứa thường chống chịu tốt hơn người sống trong căn hộ chật hẹp hay khu vực xa nguồn tiếp tế. Trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh cần vệ sinh thường xuyên chịu thêm rủi ro khi nguồn nước đến muộn hoặc không đủ.
Giải pháp thực tế cần kết hợp công khai lịch cấp nước, xử lý điểm rò rỉ ưu tiên, kiểm soát chất lượng nước dự trữ và hỗ trợ hộ dễ bị tổn thương. Cơ quan công quyền cũng cần công bố tiến độ sửa chữa và kênh phản hồi có trách nhiệm. Thành công không chỉ nằm ở số megawatt lắp đặt hay số máy bơm được thay, mà ở những ngày người dân thực sự có nước sạch tại nhà.
