EU nâng cấp quan hệ đối tác với Philippines trong khuôn khổ chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Vào thứ Sáu tuần trước tại Pasay City bên lề cuộc họp bộ trưởng ngoại giao ASEAN, Ngoại trưởng Philippines Maria Theresa Lazaro cùng Kaja Kallas - đại diện cấp cao của EU về chính sách đối ngoại và an ninh, đồng thời là phó chủ tịch Ủy ban châu Âu, đã ký tuyên bố chung về nâng cấp quan hệ đối tác giữa hai bên. Đây thể hiện rõ nỗ lực của EU muốn đa dạng hóa chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, không chỉ tập trung vào thương mại mà còn mở rộng sang lĩnh vực an ninh và quốc phòng.

Trong khuôn khổ thỏa thuận này, Philippines sẽ nhận được gói hỗ trợ trị giá 15 triệu euro (khoảng 17 triệu USD) từ Quỹ Hòa bình châu Âu (European Peace Facility) nhằm tăng cường nhận thức về vùng biển, đặc biệt là công tác giám sát và theo dõi khu vực hải phận quốc gia. Đây là lần đầu tiên Quỹ Hòa bình châu Âu triển khai hỗ trợ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đánh dấu sự gia tăng vai trò của châu Âu trong an ninh khu vực.

Ý nghĩa địa chính trị và chiến lược của quan hệ EU-Philippines

Chuyên gia Manuel Enverga III từ Đại học Ateneo de Manila nhận định Philippines là một trường hợp quan trọng để EU mở rộng chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương từ các sáng kiến kết nối sang một chiến lược địa chính trị thực thụ. Ông cho biết Philippines không chỉ là đối tác thương mại và phát triển mà còn có vị trí chiến lược dọc theo "những rãnh địa chính trị hàng đầu của khu vực".

Advertisement300 × 250

Dindo Manhit, Chủ tịch Viện Stratbase của Manila, cũng nhận định vị trí địa lý của Philippines khiến nước này trở thành thành tố quan trọng trong chiến lược của EU tại khu vực. Philippines nằm trên các hành lang biển chiến lược và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ căng thẳng ở Biển Đông, khiến an ninh và ổn định của nước này có ý nghĩa đối với cả Đông Nam Á và các lợi ích kinh tế, chiến lược của châu Âu.

Nhà phân tích Matteo Piasentini đến từ tổ chức nghiên cứu Geopolitica.info của Italy cho rằng chuyến thăm của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tới Philippines năm 2023 đã mở đường cho mối quan hệ hợp tác sâu hơn. Theo ông, với sự phức tạp trong quan hệ đối ngoại của EU, sự hiện diện đều đặn của EU tại Philippines cho thấy giai đoạn quan tâm ngày càng tăng và mối quan hệ thắt chặt giữa hai bên.

Thách thức đối với trật tự dựa trên luật lệ quốc tế

Dindo Manhit nhận định, gói hỗ trợ 15 triệu euro tuy không đủ để làm thay đổi hoàn toàn năng lực quản lý biển của Philippines, nhưng là điểm khởi đầu quan trọng để EU mở rộng hỗ trợ an ninh lâu dài cho Manila. Ông cũng cho biết đó giống như một khoản "đặt cọc" để EU đẩy mạnh hợp tác an ninh với Philippines.

Manuel Enverga III cũng nhấn mạnh Quỹ Hòa bình châu Âu hỗ trợ quốc phòng và an ninh, việc sử dụng quỹ tại Philippines đánh dấu sự mở rộng vai trò truyền thống của EU không chỉ còn là đối tác thương mại và phát triển mà còn trở nên liên quan hơn đến an ninh khu vực.

Matteo Piasentini gọi gói hỗ trợ này là "bước đệm" và cho biết EU sẽ theo dõi việc sử dụng khoản kinh phí trước khi đưa ra quyết định về hợp tác sâu hơn.

Theo Zsuzsa Anna Ferenczy thuộc Trung tâm nghiên cứu Wilfried Martens, quan hệ hợp tác Manila-Brussels có thể trở thành nền tảng để EU mở rộng hoạt động hợp tác với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). EU đang tăng cường chú ý tới ASEAN trong bối cảnh cần đa dạng hóa quan hệ và chuẩn bị cho nhiều tình huống bất ổn.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh tuyên bố chung phản ánh mối quan ngại ngày càng gia tăng của EU trước các thách thức đối với trật tự quốc tế dựa trên luật lệ như cuộc chiến tại Ukraine và các xung đột tại Biển Đông. EU muốn trở thành "đối tác ổn định" ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Manuel Enverga III nhận định rằng xung đột tại Ukraine và sự không chắc chắn về cam kết lâu dài của Mỹ đã làm nổi bật quan điểm rằng an ninh châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không thể tách rời nhau. Mặc dù thương mại vẫn là yếu tố trọng tâm, EU ngày càng xem xét lợi ích kinh tế và việc bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ là hai mục tiêu tương trợ lẫn nhau.

Nhấn mạnh việc EU ủng hộ phán quyết trọng tài năm 2016 có lợi cho Philippines, Enverga cho rằng các tranh chấp lãnh thổ tại Biển Đông là thử thách về khả năng thực thi luật quốc tế hạn chế hành vi các quốc gia lớn hơn.

Matteo Piasentini cũng nhận định EU nhận thức rằng trật tự dựa trên luật lệ quốc tế “không còn có thể xem nhẹ” và tranh chấp hàng hải tại Philippines khiến EU lo ngại về cả việc bảo vệ luật pháp quốc tế và hệ quả kinh tế có thể xảy ra nếu trật tự khu vực bị thay đổi tại Biển Đông.