Tranh chấp chủ quyền Biển Đông và đề xuất của Philippines tại Liên Hiệp Quốc

Tuần qua, Philippines chính thức đệ trình lên Ủy ban Giới hạn Thềm lục địa của Liên Hiệp Quốc (CLCS) hồ sơ yêu cầu mở rộng thềm lục địa tại khu vực Biển Đông, cụ thể là vùng gọi là West Palawan, nằm ngoài vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của nước này. Đề xuất này nhằm khẳng định quyền khai thác tài nguyên từ vùng đáy biển giàu tiềm năng, tuy nhiên lại chồng lấn với vùng biển mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền.

Phía Trung Quốc ngay lập tức phản đối gay gắt, cáo buộc Manila “vi phạm trắng trợn” chủ quyền và quyền tài phán của mình trong khu vực tranh chấp, cũng như làm suy yếu hòa bình khu vực. Đại diện Trung Quốc tại Liên Hiệp Quốc kêu gọi ủy ban CLCS không xem xét hồ sơ của Philippines theo quy trình hiện hành, đồng thời lên án Manila lợi dụng hồ sơ này để thúc đẩy phán quyết trọng tài Biển Đông năm 2016 mà Trung Quốc bác bỏ với lý do “bất hợp pháp và vô hiệu”.

Một số quốc gia trong khu vực phản ứng về hồ sơ thềm lục địa

Không chỉ có Trung Quốc, phái đoàn Malaysia tại Liên Hiệp Quốc cũng lên tiếng bác bỏ hồ sơ của Philippines vì cho rằng có sự chồng lấn về vùng biển mà hai nước tuyên bố chủ quyền. Điều này phản ánh phức tạp trong vấn đề phân định ranh giới trên Biển Đông với nhiều quốc gia đòi hỏi quyền khai thác tài nguyên biển.

Philippines trong thông báo của Bộ Ngoại giao khẳng định hồ sơ đệ trình thể hiện cam kết của Manila về một trật tự hàng hải dựa trên luật pháp, với mục tiêu xây dựng một Biển Đông hòa bình, bảo vệ sinh kế người dân, thúc đẩy thương mại, bảo tồn đa dạng sinh học biển và đoàn kết các quốc gia ven biển.

Vị trí địa lý và tranh chấp vùng thềm lục địa mở rộng

Theo dữ liệu tọa độ trong hồ sơ của Philippines, vùng thềm lục địa mở rộng đề xuất bao phủ các vùng biển sâu quanh đảo Pagasa (còn gọi là Thitu), nơi đang do Philippines kiểm soát. Vùng này có sự chồng lấn với các khu vực mà Trung Quốc kiểm soát Đá Vành Khăn (Mischief Reef), Đài Bắc quản lý Đảo Thái Bình (Taiping/Itu Aba), cùng các rặng san hô đang do Malaysia và Việt Nam chiếm đóng.

Advertisement300 × 250

Đây là lần thứ hai Philippines đệ trình hồ sơ mở rộng thềm lục địa, sau hồ sơ năm 2009 về mở rộng thềm lục địa Benham Rise (Philippine Rise) được ủy ban chấp nhận vào năm 2012. Các quốc gia khác như Việt Nam và Malaysia cũng từng đệ trình hồ sơ tương tự và đều nhận được sự phản đối từ Trung Quốc.

Diễn biến căng thẳng quân sự và ngoại giao liên quan

Việc Philippines gửi hồ sơ kéo dài thềm lục địa trùng với giai đoạn tăng cường hoạt động quân sự và ngoại giao trong khu vực, đặc biệt giữa Manila và Bắc Kinh. Tuần trước, Philippines phối hợp với Mỹ và Nhật Bản tổ chức diễn tập chung hải quân và không quân kéo dài năm ngày trên Biển Đông, nhằm thể hiện cam kết đối tác bền vững trong việc duy trì hòa bình, ổn định ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Phản ứng không kém phần quyết liệt, Quân khu miền Nam thuộc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc thông báo tăng cường các chuyến tuần tra trên không và trên biển, chỉ trích Philippines hợp tác với các nước bên ngoài để tổ chức các hoạt động gây gián đoạn trật tự khu vực.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jnr cũng lên tiếng trong bài phát biểu tình hình quốc gia, khẳng định Manila sẽ làm mọi điều cần thiết để bảo vệ phán quyết trọng tài năm 2016, đồng thời khẳng định tinh thần không đầu hàng các thế lực xâm lược. Trước đó, ông đã triệu đại sứ Trung Quốc Jing Quan sau khi truyền thông Trung Quốc công bố video có nội dung chế giễu người Philippines, song Bắc Kinh khẳng định không đại diện cho quan điểm chính thức.

Căng thẳng giữa hai bên tiếp tục leo thang khi tuần trước lực lượng cảnh sát biển Trung Quốc sử dụng vòi rồng đối với thuyền đánh cá của Philippines gần bãi cạn Scarborough (Hoàng Nham), khiến đây là lần thứ ba trong tuần xảy ra sự cố tương tự tại khu vực. Ngoài ra, vụ đụng độ ngày 20/7 tại bãi cạn Second Thomas (Nhân Ái Giác) cũng gây thương tích cho hai nhân viên Philippines.

Giao lưu ngoại giao và căng thẳng đối thoại

Dù tình hình căng thẳng, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc và Philippines đã có cuộc gặp mặt trực tiếp tại Manila vào ngày 22/7, lần đầu tiên sau hai năm. Cuộc gặp diễn ra bên lề hội nghị ASEAN, đôi bên cùng đưa ra những phản đối mạnh mẽ nhưng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại để kiểm soát khác biệt và duy trì sự ổn định.

Các diễn biến trên cho thấy sự phức tạp trong tranh chấp Biển Đông, khi các nước trong khu vực kiên trì sử dụng cơ chế luật pháp quốc tế tại Liên Hiệp Quốc để khẳng định lập trường chủ quyền, đồng thời gia tăng các hoạt động quốc phòng và ngoại giao nhằm củng cố vị thế trong bối cảnh căng thẳng khu vực vẫn đang ở mức cao.