Khi cây xăng cạn, xe điện lên ngôi
Ông Sergei Tselikov, chuyên gia hàng đầu về ngành ô tô Nga và người đứng đầu cơ quan nghiên cứu Avtostat, từng sở hữu hơn 20 chiếc xe, từ Volvo, Volkswagen đến Range Rover, tất cả đều chạy xăng. Nhưng hồi tháng 7, khi các đòn tấn công vào nhà máy lọc dầu khiến tài xế khắp nước Nga phải chờ hàng giờ ở cây xăng, ông đã mua một chiếc hatchback thuần điện của hãng Great Wall Motor, Trung Quốc. Ông phải quyết định nhanh vì chỉ trong vài ngày, giá xe đã tăng khoảng 2.000 USD do nhu cầu tăng vọt.
Tôi định đổ xăng cho một chiếc xe và chạy quanh năm cây xăng gần nhà, nhưng họ chỉ có dầu diesel hoặc xăng loại thấp. Tôi đơn giản là quá lười để đứng xếp hàng.
Chiếc GWM Ora 03 GT, trước đây được biết đến với tên Ora Funky Cat, được ông đặt biệt danh là Kotya, nghĩa là “mèo con” trong tiếng Nga. Tuy vậy, ông nhận định xe thuần điện vẫn còn khá hiếm ở Nga chủ yếu vì giá cao, và dự báo xe hybrid sẽ tiếp tục giành thêm thị phần.
Những con số biết nói
Sự bùng nổ của xe điện thể hiện rõ qua số liệu chính thức. Phần lớn xe điện bán ra ở Nga là xe Trung Quốc, minh chứng cho sự chuyển hướng kinh tế của Moscow trước các lệnh trừng phạt của phương Tây.
- Theo Bộ Công nghiệp và Thương mại Nga, số xe điện, kể cả xe hybrid, bán ra trong tám tháng đầu năm đã tăng từ 43.000 chiếc năm 2025 lên hơn 83.000 chiếc năm 2026.
- Theo Avtostat, đến cuối tháng 9, xe thuần điện và xe hybrid sạc ngoài chiếm 11,5% thị trường, cao hơn một chút so với Mỹ nhưng vẫn kém xa mức 45% của Trung Quốc.
- Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trên toàn cầu, xe điện dự kiến chiếm kỷ lục 29% lượng xe mới bán ra trong năm nay, với doanh số tăng tại hơn 90 quốc gia.
IEA cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh Mỹ – Israel với Iran gây ra đã củng cố rõ rệt lý do để chuyển sang xe điện. Nhưng ở Nga, động lực trực tiếp lại đến từ một nguyên nhân rất riêng: các đòn tập kích của Ukraine.
Những hàng dài ở cây xăng
Theo công cụ theo dõi thị trường nhiên liệu Gdebenz, hôm thứ Sáu chỉ 46% số cây xăng trên toàn nước Nga còn bán nhiên liệu; ở Moscow là 53%, còn tại thành phố lớn Nizhny Novgorod chỉ 27%. Tình hình ở thủ đô từng tồi tệ hơn vào đầu tháng 7 và giữa tháng 8, khi chỉ một phần tư số cây xăng có hàng, gây ùn tắc khắp thành phố và trên các tuyến cao tốc nối Moscow với St. Petersburg, Kazan và miền nam.
Để hạ nhiệt khủng hoảng, chính phủ cho phép bán xăng và dầu diesel chất lượng thấp, nhưng một số xe bắt đầu hỏng hóc. Ông Aleksandr, quản lý một xưởng sửa chữa xe Volvo ở Moscow, cho biết chỉ trong hai tuần của tháng 8, xưởng đã tiếp nhận 15 xe bị tắc bộ lọc muội diesel. Tình trạng thiếu xăng phổ biến đến mức trở thành đề tài gây cười của các chú hề trong rạp xiếc Moscow, và có nguy cơ trở thành một vấn đề chính trị nghiêm trọng với chính quyền.
Xe Trung Quốc lấp chỗ trống
Tại một khu đại lý rộng lớn phía tây bắc Moscow, quản lý của Evolute, thương hiệu xe điện lắp ráp tại Nga dựa trên thiết kế Trung Quốc, cho biết bãi xe đã hết sạch hàng và không còn cách nào đăng ký chờ. Khu phức hợp với hơn 40 đại lý, vốn chủ yếu bán xe phương Tây, Nhật Bản và Hàn Quốc, nay có hơn 25 phòng trưng bày xe Trung Quốc. Nhiều nhà máy ô tô từng sản xuất xe phương Tây sau khi các hãng rút đi vì cuộc chiến ở Ukraine nay chủ yếu lắp ráp xe Trung Quốc.
Nhìn chung, hạ tầng vẫn còn thiếu.
Người đàn ông 40 tuổi này đang sạc một chiếc Moskvich màu đỏ, thương hiệu Liên Xô được hồi sinh bằng thiết kế Trung Quốc gắn nhãn mới, và phải chạy vòng quanh trung tâm Moscow mới tìm được trạm sạc hoạt động mà không phải chờ. Anh nói sẽ không bao giờ mua xe điện cho bản thân vì giá cao và thiếu trạm sạc. Một số người khác chuyển sang xe đạp điện, xe trượt điện, chuyển đổi xe sang chạy khí tự nhiên hoặc đi phương tiện công cộng.
Hạ tầng sạc chạy đua với nhu cầu
Nga bắt đầu chuẩn bị cho xe điện từ năm 2022, khi chính phủ trợ cấp trạm sạc nhanh và đấu nối lưới điện; năm 2023, quy chuẩn mới yêu cầu các tòa nhà xây mới có hạ tầng cho xe điện. Số trạm sạc công cộng đã tăng từ dưới 1.500 năm 2022 lên hơn 8.000 năm nay. Xe thuần điện được miễn thuế phương tiện ở nhiều địa phương, miễn phí đỗ xe tại Moscow và các thành phố lớn, trong khi xe điện sản xuất trong nước được trợ cấp và đi miễn phí trên hầu hết các tuyến cao tốc thu phí.
Chúng tôi không coi Nga là một quốc gia bị nguyền rủa. Rào cản chính không phải là thiên nhiên, mà là bài toán con gà và quả trứng: khi chưa có xe điện thì chưa có hạ tầng.
Theo vị giám đốc điều hành của Punkt E, nhà vận hành trạm sạc lớn nhất nước Nga, nhu cầu tại các trạm của công ty đã tăng gấp đôi trong những tuần gần đây, và công ty quyết định đẩy nhanh việc xây thêm 100 trạm sạc dù thủ tục cấp phép mất nhiều thời gian. Tuy vậy, xe điện vẫn vấp phải định kiến: đang xếp hàng chờ đổ xăng ngoại ô Moscow, ông Igor, 51 tuổi, khẳng định sẽ không bao giờ mua xe điện vì cho rằng nó quá đắt và không hợp với đàn ông.















