Bối cảnh nghiên cứu và thí nghiệm đầu tiên tại Australia

Trung tâm Sức khỏe Tâm thần Đức (Deutsches Zentrum für Psychische Gesundheit - DZPG) vừa công bố một đánh giá khoa học về tính hiệu quả của việc cấm sử dụng mạng xã hội với trẻ em. Mặc dù dữ liệu hiện tại còn hạn chế do lệnh cấm mạng xã hội đầu tiên trên thế giới chỉ mới được Australia áp dụng từ tháng 12/2025, các phân tích cho thấy việc cấm đơn thuần khó có thể đảm bảo hiệu quả và cần phải đi kèm với các biện pháp hỗ trợ khác.

Ở châu Âu, trong khi Pháp đã ban hành lệnh cấm mạng xã hội dành cho trẻ dưới 15 tuổi, Đức vẫn còn nhiều băn khoăn trước đề xuất tương tự. Các nhà khoa học tại DZPG và Viện Khoa học Quốc gia Leopoldina nhấn mạnh rằng một lệnh cấm đơn lẻ không thể giải quyết được vấn đề tâm lý và hành vi của trẻ em khi sử dụng các nền tảng số.

Khảo sát phụ huynh và nhận định về lệnh cấm

Trưởng nhóm nghiên cứu, giáo sư Silvia Schneider của Đại học Ruhr Bochum và phát ngôn viên DZPG, cho biết khảo sát với 1.639 phụ huynh có con từ 0 đến 17 tuổi trong khuôn khổ dự án "Thanh đo sức khỏe tâm thần Đức" đã đưa ra kết quả đáng chú ý. Khoảng một nửa phụ huynh mong muốn con mình không sử dụng mạng xã hội, tuy nhiên gần một phần ba phụ huynh, đặc biệt là những người có tiền sử rối loạn tâm lý hoặc biểu hiện nghiện thiết bị di động, lại cho rằng lệnh cấm sẽ không giúp ích nhiều cho họ trong việc kiểm soát con cái.

Chính khảo sát này cũng cho thấy 15% phụ huynh có dấu hiệu trầm cảm, 23% trải qua lo âu tăng cao và gần 24% chịu căng thẳng đáng kể. Những áp lực này khiến việc thực thi quy định như cấm dùng mạng xã hội ở nhà hàng ngày thực sự khó khăn, nhất là khi cần duy trì sự kiên trì và sức mạnh nội tâm trong xử lý hành vi của con trẻ.

Thực trạng áp dụng lệnh cấm tại Australia và vai trò của cha mẹ

Tại Australia, nơi áp dụng lệnh cấm mạng xã hội đầu tiên trên thế giới với trẻ em dưới độ tuổi nhất định, những khảo sát thực hiện bởi chuyên gia kinh tế hành vi Christopher Roth của Viện Max-Planck cùng các cộng sự cho thấy sự tuân thủ lệnh cấm giảm mạnh theo thời gian. Ban đầu vào tháng 4 năm sau khi lệnh được áp dụng, 27% trẻ 14-15 tuổi tuân thủ, nhưng chỉ còn 6% giữ được cam kết sau sáu tháng.

Advertisement300 × 250

Các trẻ em cho biết họ chỉ sẽ từ bỏ mạng xã hội nếu phần lớn bạn bè cũng làm như vậy.

Điều này cho thấy vai trò then chốt của cha mẹ trong việc định hướng và tạo ra các quy tắc ứng xử trong gia đình. Theo giáo sư Schneider, ảnh hưởng của cha mẹ càng lớn với những trẻ nhỏ và vẫn có tác dụng ở mức độ nhất định với thanh thiếu niên, đặc biệt trong việc xây dựng các quy tắc vững chắc trong sinh hoạt thường ngày.

Giới hạn của lệnh cấm đơn thuần và giải pháp toàn diện

Dù chưa có đủ bằng chứng cho thấy một lệnh cấm mạng xã hội đơn lẻ sẽ hoàn toàn vô hiệu, các chuyên gia Đức nhận định những phát hiện hiện tại hỗ trợ cho việc thiết lập độ tuổi tối thiểu – ví dụ như 13 tuổi – để sử dụng các nền tảng mạng xã hội, đồng thời nhấn mạnh cần có sự tham gia của các nhà cung cấp dịch vụ số trong việc đảm bảo các nền tảng không tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng cho sức khỏe tâm thần người dùng trẻ tuổi.

Những thuật toán có thể thúc đẩy hành vi nghiện cần bị gỡ bỏ khỏi hồ sơ người dùng dưới tuổi vị thành niên. Việc thực thi không dễ dàng, và chính vì vậy, chính quyền được khuyến nghị không chỉ đưa ra lệnh cấm mà còn đẩy mạnh các chương trình nâng cao năng lực truyền thông và giáo dục cho phụ huynh. Điều này cũng đồng nghĩa rằng trẻ em, phụ huynh và những người chăm sóc cần hợp tác để nâng cao kỹ năng nuôi dưỡng và giáo dục tích cực.

Thách thức trong việc thực hiện và vai trò hỗ trợ tích cực từ gia đình

Giáo sư Schneider cho biết thực tế trong nhiều gia đình, việc phân biệt và chú ý đến hành vi tích cực của trẻ khó khăn hơn nhiều so với việc chỉ trích hoặc loại bỏ hành vi tiêu cực. Ví dụ, việc giành sự chú ý vào lúc trẻ không mang điện thoại đến bàn ăn hay từ chối dùng thiết bị sẽ cần được công nhận và khích lệ nhiều hơn. Sự chú ý đến điểm mạnh của trẻ đóng vai trò quan trọng để khuyến khích chúng phát triển lành mạnh trong môi trường số.

Hiện DZPG đang phát triển một ứng dụng hỗ trợ cha mẹ nhận diện và khen ngợi các hành vi tích cực của con trẻ trong cuộc sống hàng ngày, với các thử thách đơn giản như "bắt gặp con làm tốt 3 việc mỗi ngày và khen ngợi chúng" nhằm gia tăng sự tự tin và tình cảm tích cực cho trẻ.

Ý kiến trẻ em về cách giảm sử dụng mạng xã hội

Cùng với đồng nghiệp Hanna Christiansen tại DZPG, giáo sư Schneider thực hiện nghiên cứu với học sinh về các chương trình tự cai nghiện mạng xã hội. Kết quả cho thấy dù có sự tham gia tự nguyện, chỉ một nửa số học sinh tham gia có thể giảm thời gian sử dụng mạng xã hội hiệu quả. Đáng chú ý, họ cho biết lý do khó khăn là thiếu lựa chọn thay thế hấp dẫn và sự nhàm chán khi không sử dụng thiết bị. Điều này nêu bật nhu cầu về việc học lại cách vui chơi và tìm cách tiếp xúc tích cực ngoài công nghệ đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Trung tâm Sức khỏe Tâm thần Đức kêu gọi các bên liên quan xây dựng các chiến lược đồng bộ, không chỉ dịch vụ cấm mà còn hỗ trợ toàn diện để góp phần bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ trong thời đại số.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Chỉ một nửa phụ huynh mong muốn con không dùng mạng xã hội nhưng gần một phần ba lo lắng lệnh cấm không giúp kiểm soát con.
  • 15% phụ huynh có dấu hiệu trầm cảm, 23% lo âu và 24% căng thẳng, khiến việc thực thi lệnh cấm khó khăn.
  • Tại Australia, chỉ 6% thanh thiếu niên dưới 15 tuổi tuân thủ lệnh cấm mạng xã hội sau sáu tháng.
  • Cha mẹ có ảnh hưởng lớn trong việc thiết lập quy tắc sử dụng mạng xã hội, đặc biệt với trẻ nhỏ hơn.
  • Cần kết hợp lệnh cấm với chương trình nâng cao năng lực truyền thông, giáo dục tích cực để tăng hiệu quả bảo vệ trẻ.

Đăng ký bản tin QMVN