Phán quyết khí hậu đầu tiên của Tòa án Tối cao Australia đặt chuẩn mới, buộc dự án than và khí đốt tính đến toàn bộ phát thải
Tòa án Tối cao Australia hôm thứ Tư (7/10) đã ra phán quyết đầu tiên về khí hậu trong vụ MACH Energy kiện nhóm cộng đồng Denman Aberdeen Muswellbrook Scone Healthy Environment Group. Với tỷ lệ 3-2, tòa xác định Ủy ban Quy hoạch Độc lập bang New South Wales đã không xem xét đầy đủ lượng phát thải "phạm vi 3", tức khí nhà kính sinh ra khi khách hàng đốt than, trước khi phê duyệt việc kéo dài tuổi thọ mỏ than lộ thiên Mount Pleasant thêm 22 năm. Lượng phát thải này chiếm tới 98% dấu chân khí hậu của dự án. Theo Giáo sư Jacqueline Peel viết trên báo The Guardian, đây là một phán quyết thận trọng và mang tính kỹ thuật, nhưng đặt ra chuẩn mực mới cho các dự án than và khí đốt ở New South Wales, thậm chí trên toàn nước Australia. Nếu buộc phải bù đắp phát thải phạm vi 3, các nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch có thể đối mặt với chi phí khổng lồ, làm thay đổi căn bản bài toán kinh tế của ngành.
Ủy ban Quy hoạch Độc lập đã phê duyệt kéo dài hoạt động của mỏ Mount Pleasant thêm 22 năm, nâng gấp đôi sản lượng lên 21 triệu tấn mỗi năm cho tới năm 2048. Tòa án Tối cao cho rằng cơ quan này đã không cân nhắc đầy đủ lượng phát thải phạm vi 3 của mỏ cũng như cách giảm thiểu chúng. Đa số thẩm phán bác bỏ lập luận rằng phát thải ở nước ngoài là vấn đề của người khác.
"Tác động của phát thải khí nhà kính là như nhau, bất kể chúng được phân loại như thế nào." — Thẩm phán Michelle Gordon
Advertisement300 × 250
Tuy vậy, Giáo sư Peel lưu ý không nên coi phán quyết là một tuyên ngôn tư pháp thống nhất chống lại nhiên liệu hóa thạch. Đây là quyết định chừng mực, mang tính kỹ thuật, với ba thẩm phán ủng hộ và hai thẩm phán phản đối.
Phát thải phạm vi 3: chi tiết then chốt
Phát thải phạm vi 3 bao gồm các nguồn phát thải gián tiếp trên diện rộng, trong đó có lượng khí sinh ra ở khâu hạ nguồn khi khách hàng đốt than. Với dự án mở rộng Mount Pleasant, đây là phần lớn nhất trong tổng lượng phát thải. Những điểm cốt lõi của phán quyết gồm:
Phát thải phạm vi 3 không thể bị coi là trách nhiệm của nước khác chỉ vì chúng diễn ra ở nước ngoài.
Cách tính phát thải theo các điều ước quốc tế như Thỏa thuận Paris không quyết định việc cơ quan phê duyệt có cần tìm cách giảm thiểu hay không.
Toàn bộ dấu chân carbon của dự án, kể cả phát thải hạ nguồn, cần được đánh giá.
Với mọi dự án than và khí đốt ở New South Wales, cơ quan phê duyệt nay phải xem xét có cần đặt điều kiện xử lý phát thải phạm vi 3 hay không, chẳng hạn yêu cầu mua tín chỉ bù đắp carbon.
Theo Giáo sư Peel, ở những nơi luật pháp yêu cầu xem xét phát thải của dự án nhiên liệu hóa thạch, điều đó giờ đây phải hiểu là toàn bộ phát thải, bao gồm cả phạm vi 3, dù bà cũng cho rằng giải pháp bù đắp carbon tự thân vẫn còn gây nhiều tranh cãi.
Australia bắt kịp xu hướng pháp lý toàn cầu
Phán quyết mang lại cho Australia sự tín nhiệm về khí hậu rất cần thiết, đúng lúc nước này chịu sức ép từ các láng giềng Thái Bình Dương về việc phê duyệt dự án nhiên liệu hóa thạch tại vòng đàm phán tiền COP31 ở Fiji và Tuvalu trong tuần này.
Nó cũng đưa Australia đi cùng hướng với nhiều phán quyết gần đây trên thế giới. Tại Anh và Na Uy, tòa án đã yêu cầu cơ quan phê duyệt tính đến phát thải từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch ở bất cứ đâu, chứ không chỉ tại công trường dự án. Năm ngoái, ý kiến tư vấn mang tính bước ngoặt của Tòa án Công lý Quốc tế cũng xác định nghĩa vụ khí hậu quốc tế đòi hỏi các quốc gia đánh giá đúng mức tác động hạ nguồn của dự án nhiên liệu hóa thạch trên lãnh thổ mình.
Bài toán kinh tế cho mỏ Mount Pleasant
Vụ việc giờ sẽ được chuyển về Tòa án Đất đai và Môi trường, nơi có thể đình chỉ phê duyệt mở rộng mỏ hoặc đặt điều kiện đối với phát thải phạm vi 3. Nếu MACH Energy buộc phải mua tín chỉ bù đắp, chi phí có thể rất lớn: giá tín chỉ carbon khoảng 38 AUD mỗi tấn, trong khi tổng phát thải suốt vòng đời dự án mở rộng ước tính lên tới 860 triệu tấn.
Theo Giáo sư Peel, nếu các nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch phải trả tiền để giảm phát thải phạm vi 3, cơ sở kinh tế cho việc tiếp tục khai thác ở Australia có thể thay đổi mạnh mẽ. Khi mối quan tâm tới sức khỏe con người và hành tinh chưa đủ sức tạo chuyển biến, áp lực tài chính có thể làm được điều đó. Các nhóm cộng đồng nay có cơ sở pháp lý rõ ràng, được Tòa án Tối cao xác nhận, để thách thức những dự án chưa đánh giá đầy đủ tác động khí hậu.
BỐI CẢNH SỰ KIỆN.
Câu chuyện bắt đầu từ thực tế Australia là một trong những nước xuất khẩu than và khí hóa lỏng lớn nhất thế giới, trong khi lại chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu với cháy rừng, hạn hán và lũ lụt ngày càng dữ dội. Mỏ Mount Pleasant nằm ở thung lũng Hunter, vùng khai thác than truyền thống của bang New South Wales. Trước đó, cuộc chiến pháp lý về khí hậu ở Australia đã có nhiều dấu mốc: năm 2019, Tòa án Đất đai và Môi trường bác dự án mỏ than Rocky Hill, một phần vì phát thải khí nhà kính; năm 2022, một tòa án ở Queensland khuyến nghị bác dự án than Waratah vì lý do nhân quyền và khí hậu. Nhưng cũng có những thất bại, như vụ các thiếu niên kiện Bộ trưởng Môi trường năm 2021 bị tòa phúc thẩm lật lại. Các doanh nghiệp than lập luận rằng phát thải khi đốt than thuộc trách nhiệm của nước nhập khẩu theo cách tính của Thỏa thuận Paris, và việc hạn chế xuất khẩu chỉ đẩy khách hàng sang nhà cung cấp khác. Nút thắt cơ bản nằm ở xung đột giữa lợi ích kinh tế, việc làm của các vùng mỏ và cam kết khí hậu của một quốc gia đang muốn khẳng định vai trò dẫn dắt trong khu vực Thái Bình Dương.
Những điều bổ ích
Khí thải không có quốc tịch, và trách nhiệm với khí hậu cũng không dừng lại ở biên giới.
Khi lương tâm chưa đủ sức thay đổi, cái giá tài chính có thể làm được điều đó.
Một phán quyết thận trọng vẫn có thể mở ra con đường lớn cho công lý khí hậu.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.