Con số lớn và những cam kết chưa cùng một mức độ chắc chắn
Nhà Trắng mô tả gói thỏa thuận là kết quả chuyến thăm kéo dài hai ngày của ông Donald Trump tới Philippines và các hoạt động tại hội nghị ASEAN ở Manila. Hơn 17 tỷ USD không phải một khoản tiền được giải ngân ngay, cũng không phải giá trị của một hợp đồng duy nhất. Danh mục gồm giao dịch tư nhân, ý định mua sắm, đề xuất hỗ trợ tài chính và dự án có thể triển khai trong nhiều năm. Phân biệt các mức độ cam kết là điều cần thiết khi đánh giá giá trị kinh tế thực.
Tâm điểm là giao dịch trị giá 12 tỷ USD liên quan đến tối đa 20 máy bay Boeing 787 sử dụng động cơ GE Aerospace cho Philippine Airlines, theo Nhà Trắng. Riêng thương vụ này đã chiếm phần lớn tổng số được công bố, cho thấy một đơn hàng hàng không có thể định hình quy mô cả gói hợp tác ngoại giao. Lợi ích đối với công nghiệp Mỹ được nhấn mạnh, nhưng tiến độ giao máy bay và thanh toán vẫn phụ thuộc các điều khoản thực hiện.
An ninh Philippines gắn với các dự án hạ tầng
Washington và Manila dự kiến xúc tiến một gói tài trợ quốc phòng trên 2 tỷ USD cho hoạt động mua sắm của Philippines. Nhà Trắng còn đề cập khoản hỗ trợ 400 triệu USD phục vụ các hoạt động quân sự tại South China Sea, nơi căng thẳng hàng hải khiến năng lực giám sát và hậu cần được quan tâm. Những số tiền này phản ánh kế hoạch và cam kết chính sách, không đồng nghĩa tất cả trang thiết bị đã được chuyển giao.
Các dự án dân sự và lưỡng dụng cũng hiện diện trong danh sách. Subic Bay dự kiến có cơ sở nhiên liệu trị giá 40 triệu USD, còn Basco Airport được lên kế hoạch nâng cấp để cải thiện tiếp cận quân sự, cứu trợ thiên tai và chuỗi cung ứng. Hạ tầng phục vụ đồng thời mục đích an ninh và ứng phó thảm họa có thể nâng cao năng lực vận hành, song cũng đòi hỏi giám sát về ngân sách, môi trường và quyền quyết định độc lập của nước sở tại.
Hợp tác quốc phòng và năng lượng lan rộng trong khu vực
Theo thông báo của Mỹ, Thailand dự định chi tối đa 123 triệu USD cho hệ thống pháo phản lực cơ động cao HIMARS. Nếu hoàn tất, đây có thể là một bước tiến đáng chú ý trong hợp tác trang bị quân sự tại phần lục địa Đông Nam Á.
Dẫu vậy, giá mua chỉ là một phần của bài toán: đào tạo, bảo trì, khả năng phối hợp và các quyết định phê duyệt vẫn quyết định hiệu quả lâu dài.
Ở lĩnh vực năng lượng, Latitude Energy và quỹ Danantara của Indonesia đang đàm phán dự án than trị giá 2 tỷ USD sử dụng công nghệ Mỹ. Navajo Transitional Energy Company cũng ký thỏa thuận cung cấp 100 triệu USD than trong ba năm cho đơn vị thuộc Tenaga Nasional Berhad của Malaysia. Những giao dịch này phản ánh nhu cầu an ninh năng lượng, đồng thời đặt ra câu hỏi về phát thải, chuyển dịch xanh và mức độ bền vững của đầu tư nhiên liệu hóa thạch.
Trí tuệ nhân tạo nổi lên như một lĩnh vực hợp tác chiến lược
Các dự án số tạo cho gói hợp tác một chiều hướng dài hạn. Unified National Networks của Brunei dự kiến trao gói thầu trung tâm dữ liệu cho Vertiv, với gần 1 tỷ USD chi tiêu có nguồn cung từ doanh nghiệp Mỹ. Tại Malaysia, một liên danh Mỹ sẽ hỗ trợ phát triển nền tảng điện toán đám mây trí tuệ nhân tạo có chủ quyền, trong khi Washington đề xuất hỗ trợ 50 triệu USD, theo cơ quan quản lý viễn thông Malaysia.
Hạ tầng mới có thể mở rộng năng lực tính toán tại chỗ và tạo cơ hội cho nhà cung ứng bản địa, nhưng thành công không thể chỉ đo bằng số máy chủ. Chi phí điện, nhân lực kỹ thuật, bảo mật thông tin và khả năng duy trì hệ thống sẽ quyết định giá trị sử dụng. Mỗi trung tâm dữ liệu cũng kéo theo lựa chọn lâu dài về kiểm soát dịch vụ kỹ thuật số thiết yếu.
Sau nghi thức ký kết là phép thử của việc thực thi
Đối với Washington, các thông báo cho phép kết nối mục tiêu thương mại, quốc phòng và công nghệ trong cùng một khuôn khổ. Với các thành viên ASEAN, hợp tác cùng doanh nghiệp Mỹ có thể mở rộng nguồn cung và tăng lựa chọn đàm phán trong khu vực gắn bó sâu với cả Mỹ lẫn China. Tuy nhiên, lợi ích phụ thuộc điều khoản cụ thể và khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển của từng nước.
Cần tách hợp đồng đã chốt khỏi dự án còn đàm phán, cũng như phân biệt hỗ trợ an ninh với doanh thu doanh nghiệp. Các mốc giải ngân, bàn giao, nghĩa vụ tài chính và chi phí trong nước cần được kiểm chứng theo thời gian. Hội nghị cho thấy sự quan tâm lớn dành cho Đông Nam Á; việc thực hiện mới cho biết bao nhiêu giá trị sẽ ở lại với khu vực.

















