Tòa án tối cao Ấn Độ xem xét lại chính sách hai con cho ứng viên bầu cử địa phương

Ngày 25/6, Tòa án Tối cao Ấn Độ đã nghi vấn về tính hợp lý của quy định yêu cầu các ứng viên tranh cử tại các cơ quan bầu cử địa phương, như hội đồng làng (panchayat), phải tuân theo nguyên tắc có tối đa hai con. Hội đồng thẩm phán gồm ông PS Narasimha và ông Alok Aradhe cho rằng chính sách này được ban hành nhằm kiểm soát sự gia tăng dân số, song thời điểm hiện tại với mức sinh giảm xuống mức khoảng 1,7 con, chính sách có thể đã hết thời nên cần phải xem xét lại căn cứ pháp lý cũng như mục tiêu áp dụng.

Vấn đề được đặt ra cụ thể khi tòa xét xử trường hợp của bà Mangala Bhimrao Ingle, từng là trưởng làng ở Kakoda, huyện Buldhana, bang Maharashtra. Bà Ingle bị tước quyền ứng cử và giữ chức trưởng làng theo quy định tại Mục 14(1)(j-1) của Luật Panchayat bang Maharashtra (1959), bởi có con thứ ba.

Các cơ quan chức năng dựa trên giấy khai sinh làm căn cứ để thực thi biện pháp này.

Các bước tố tụng gồm quyết định của ủy ban phụ trách địa phương vào tháng 10/2024 và sự phản đối bị bác bỏ, sau đó Tòa án Tối cao Bombay đã xác nhận việc đình chỉ quyền lợi của bà trong phiên xử tháng 8/2025. Luật sư đại diện của bà Ingle đã đưa vụ việc lên Tòa án Tối cao với lý do quy định này cần được đánh giá lại trong bối cảnh thay đổi nhân khẩu học hiện nay.

Thẩm phán Narasimha nhấn mạnh rằng mẫu hình sinh đẻ đã thay đổi rõ rệt, đặc biệt là việc có tới ba con hiện nay rất hiếm thấy. "Chính sách này không còn phát huy hiệu quả, cần được bãi bỏ ngay lập tức vì nó đang bị các đối thủ chính trị lợi dụng," thẩm phán nhấn mạnh.

Quyết định duy trì giới hạn hai con cho các ứng viên trước đây dựa trên án lệ năm 2003 trong vụ Javed vs. State of Haryana, khi tòa án phán quyết rằng giới hạn này là hợp lý nhằm khuyến khích kế hoạch hóa gia đình và không vi phạm hiến pháp. Tuy nhiên, với mức sinh đang giảm sút đáng kể ở nhiều bang, đặc biệt trong khu vực thành thị, Tòa án hiện đang xem xét liệu chính sách này còn phù hợp hay không.

Trong phiên xử ngày 25/6, Tòa án đã yêu cầu luật sư Rukmini Bobde, đại diện cho chính quyền bang Maharashtra, xác minh số bang vẫn giữ quy định tương tự và đánh giá việc liệu các vùng lãnh thổ này đã cập nhật luật pháp để phản ánh thực trạng nhân khẩu học mới. Dù bà Bobde lưu ý mức sinh giảm chủ yếu là ở nơi đô thị, tòa án vẫn yêu cầu nghiên cứu sâu hơn trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

Vụ việc hiện được hoãn xét xử và dự kiến tiếp tục vào ngày 28/7 nhằm làm rõ hơn các khía cạnh pháp lý và nhân khẩu học liên quan đến quy định gây tranh cãi này.