Tăng thuế thuốc lá ở Đức thúc đẩy tội phạm có tổ chức lợi dụng cơ hội

Chính phủ Đức đang theo đuổi kế hoạch tăng thuế đối với các sản phẩm thuốc lá, rượu và đồ uống có đường nhằm bổ sung nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Bộ trưởng Tài chính Lars Klingbeil (SPD) cùng Bộ trưởng Xã hội Bärbel Bas (SPD) đã khẳng định mục tiêu tăng thu ngân sách đáng kể thông qua việc điều chỉnh thuế này, đặc biệt là thuế thuốc lá dự kiến tăng nhanh trong những năm tới. Theo kế hoạch, giá một bao thuốc lá trung bình sẽ tăng lên 9,10 euro trong năm tới, cao hơn 33 cent so với đề xuất trước đó. Đến năm 2030, giá dự kiến sẽ đạt khoảng 11,78 euro mỗi bao, thậm chí có thể lên đến 13-14 euro cho một số thương hiệu.

Chính phủ kỳ vọng các khoản thu từ thuế thuốc lá sẽ tăng đáng kể, từ mức 750 triệu euro hiện nay lên 1,5 tỷ euro vào năm 2027 và lên tới 4,4 tỷ euro vào năm 2030, tổng cộng gần 22 tỷ euro thu từ thuế thuốc lá. Tuy nhiên, điều này đang tạo ra những tranh luận gay gắt giữa các bên liên quan.

Công đoàn Hải quan Đức, đại diện cho lực lượng thu thuế, tỏ ra nghi ngờ về hiệu quả thực tế của chính sách tăng thuế này. Thomas Liebel, Chủ tịch công đoàn, nhấn mạnh: "Kỳ vọng về nguồn thu tăng cao là phi thực tế. Càng tăng giá hợp pháp, khoảng cách giá giữa hàng chính thức và hàng lậu càng lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho gian lận thuế."

Ông cảnh báo nhiều người tiêu dùng sẽ chuyển sang mua thuốc lá trên thị trường chợ đen, hiện tượng này đã diễn ra ở thị trường thuốc lá shisha. Nếu tiếp tục tăng thuế, nguy cơ thị trường thuốc lá hoàn toàn bị chi phối bởi hàng lậu là rất lớn.

Theo Liebel, việc tăng thu thuế sẽ tạo cơ hội cho các nhóm tội phạm tổ chức xây dựng các chuỗi cung ứng bất hợp pháp với quy mô lớn, sử dụng lao động giá rẻ và hoạt động tinh vi nhằm trốn tránh các kiểm tra và nghĩa vụ thuế. Điều này không chỉ làm thất thu nguồn thu ngân sách mà còn khuyến khích hoạt động tội phạm ngày càng phức tạp.

Trong khi đó, từ phía chính trị, có những quan điểm trái chiều. Một số nghị sĩ thuộc đảng CDU và CSU cho rằng các dự báo thuế của Bộ trưởng Klingbeil là không thực tế và cho rằng sẽ có hành vi né tránh tiêu dùng ảnh hưởng tới nguồn thu. Ngành thuốc lá cũng lên tiếng cho rằng kế hoạch tăng thuế là "viển vông", người tiêu dùng sẽ tìm cách mua thuốc lá rẻ hơn trên thị trường bất hợp pháp.

Ngược lại, các nhà chuyên môn về sức khỏe cộng đồng như ông Hendrik Streeck (CDU), người phụ trách vấn đề nghiện tại chính phủ liên bang, cho rằng việc tăng giá thuốc lá vẫn là cách hiệu quả nhất để giảm tỷ lệ người hút thuốc, hạn chế chi phí y tế lên đến 30 tỷ euro mỗi năm do bệnh tật liên quan tới thuốc lá gây ra.

Đồng thời, các đại biểu SPD cũng ủng hộ, cho rằng việc tăng thuế là cần thiết cả về mặt y tế và tài chính. Họ kỳ vọng nguồn thu từ thuế sẽ được dùng để tăng cường phòng chống bệnh tật và hỗ trợ kinh tế cho người dân thông qua các chính sách y tế.

Bên cạnh thuế thuốc lá, chính phủ còn có kế hoạch tăng thuế đối với rượu và giới thiệu thuế mới dành cho đồ uống có đường dự kiến áp dụng từ năm 2027. Tuy nhiên, Công đoàn Hải quan cho rằng việc thực hiện thuế đồ uống có đường là một thách thức lớn, đòi hỏi phải tăng cường nhân lực và cơ sở hạ tầng công nghệ để thu thập và kiểm soát dữ liệu một cách hiệu quả.

Liebel cảnh báo việc áp dụng thuế đường sẽ gặp khó khăn vì thiếu các cơ sở pháp lý rõ ràng, cũng như cần nhiều thời gian chuẩn bị để hệ thống thu thuế đi vào hoạt động. Ngoài ra, chính phủ cũng đang xem xét áp dụng thuế nhựa, song các chi tiết về phạm vi áp dụng vẫn còn chưa rõ ràng.