Thương mại trở thành đòn bẩy ngoại giao
Phát biểu với báo chí sau các cuộc trao đổi tại Berlin, Zelensky đặt trọng tâm vào nguồn thu và những dòng hàng hóa duy trì khả năng tiến hành chiến tranh của Moscow. Ông cho rằng Mỹ và Trung Quốc có sức nặng đặc biệt trong việc làm thay đổi tính toán của Nga. Đây là lời kêu gọi chính trị của nhà lãnh đạo Ukraine, không phải một thỏa thuận cấm vận mới đã được các bên chấp nhận.
Trung Quốc giữ vai trò lớn trong quan hệ kinh tế với Nga kể từ sau cuộc xâm lược toàn diện năm 2022, trong khi chính sách thương mại và trừng phạt của Mỹ có thể thay đổi nhanh theo quyết định của Washington. Cắt đứt toàn bộ giao thương sẽ kéo theo chi phí và hệ quả ngoại giao đáng kể, nên tác động thực tế phụ thuộc vào phạm vi hạn chế, khả năng thực thi và sự phối hợp giữa các nước.
Đúng thời điểm đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp lãnh đạo Trung Quốc Xi Jinping và Nga Vladimir Putin tại Thâm Quyến. Cuộc tiếp xúc của ba cường quốc tạo ra hình ảnh đối thoại, nhưng chưa công bố đột phá cụ thể về việc chấm dứt chiến tranh Ukraine. Đối với Kyiv, đối thoại chỉ có ý nghĩa khi đi cùng sức ép và các bước đi kiểm chứng được.
Bảo đảm an ninh không thể chỉ là một tên gọi
Một nút thắt khác là tương lai an ninh của Ukraine sau khi tiếng súng ngừng. Đặc phái viên Mỹ Jared Kushner nêu khả năng bảo đảm an ninh theo tinh thần Điều 5 NATO.
Zelensky hoan nghênh nỗ lực ngoại giao, song muốn biết chính xác ai sẽ phản ứng, phản ứng bằng phương tiện nào và theo thủ tục gì nếu Nga tấn công trở lại.
Điều 5 của NATO là cam kết phòng thủ tập thể giữa các thành viên liên minh; một lời hứa “giống Điều 5” dành cho nước ngoài NATO không tự động mang cùng địa vị pháp lý hay cơ chế quân sự. Trong tuyên bố chung tại Berlin, các nước đề cập đến giám sát ngừng bắn do Mỹ dẫn dắt, lực lượng đa quốc gia do châu Âu dẫn dắt và cam kết hành động có tính ràng buộc tùy thủ tục quốc gia. Những phương án ấy vẫn cần được thiết kế và thống nhất.
Zelensky nhấn mạnh sự hiện diện thực tế của lực lượng và năng lực hỗ trợ mới quyết định giá trị của lời bảo đảm. Quan điểm này phản ánh kinh nghiệm của Ukraine: văn bản ngoại giao không thể thay thế radar, khí tài đánh chặn, hậu cần và quyết tâm chính trị khi xảy ra khủng hoảng.
Mùa đông buộc ngoại giao gắn với nhu cầu trước mắt
Tại Berlin, hơn 40 đại diện trực tiếp và trực tuyến bàn cách bảo vệ hạ tầng thiết yếu, đặc biệt là các cơ sở năng lượng và thành phố lớn. Liên minh kêu gọi Nga chấp thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng trong mùa đông. Đây là đề xuất hướng tới giảm thiệt hại dân sự, chưa phải thỏa thuận đình chiến đã có hiệu lực.
Ukraine kỳ vọng những gói phòng không bổ sung, song Zelensky chưa công bố đầy đủ chủng loại và lịch bàn giao. Khoảng cách giữa công bố hỗ trợ và việc vũ khí đến đúng nơi, đúng lúc vẫn là vấn đề sinh tử. Với người dân, một hệ thống đánh chặn hoạt động trong đêm có giá trị trực tiếp hơn bất kỳ tuyên bố long trọng nào.
Về ngân sách, Zelensky nêu nhu cầu khoảng 115 tỷ euro cho năm 2027. Ủy ban châu Âu đã đề xuất khoản hỗ trợ mới lên tới 45 tỷ euro, bên cạnh cơ chế cho vay được xây dựng trước đó; các con số thuộc những khung tài trợ khác nhau nên không nên cộng gộp như tiền mặt đã sẵn sàng. Việc phê duyệt, giải ngân và đóng góp của đối tác khác sẽ quyết định khoảng trống còn lại.
Tù binh và phép thử của một nền hòa bình bền vững
Một tín hiệu nhân đạo được chờ đợi là đợt trao đổi tù binh quy mô lớn sau các cuộc tiếp xúc do Mỹ làm trung gian. Zelensky cho biết danh sách cuối cùng chưa hoàn tất và ông hy vọng mỗi bên có hơn một nghìn người được trao đổi. Kỳ vọng ấy chưa đồng nghĩa ngày trở về đã được chốt.
Các gia đình chờ người thân không đo tiến bộ bằng số cuộc họp. Họ cần danh sách được xác nhận, cơ chế tiếp nhận và thời điểm cụ thể. Tương tự, người dân sống gần vùng chiến sự cần một lệnh ngừng bắn có giám sát, chứ không chỉ một thông cáo thể hiện thiện chí.
Kết quả Berlin vì vậy nên được nhìn như bước phối hợp chính trị hơn là bước ngoặt kết thúc chiến tranh. Sức ép thương mại, trợ giúp phòng không, tài chính và cơ chế bảo đảm đều có thể nâng khả năng đàm phán của Kyiv, nhưng chỉ việc thực thi mới cho thấy liệu các cường quốc có thực sự thu hẹp khoảng cách giữa lời nói và hòa bình.
















