Tình hình căng thẳng gia tăng trên tuyến biên giới Yemen-Saudi Arabia

Theo các quan chức quân đội Yemen và các nhà phân tích, lực lượng Houthi cùng quân đội chính phủ Yemen đã tăng cường triển khai dọc theo mặt trận kéo dài từ bờ Biển Đỏ đến biên giới Saudi Arabia ở phía tây bắc Yemen, khu vực do Houthi kiểm soát. Đây là dấu hiệu cho thấy nguy cơ xung đột kéo dài hơn một thập kỷ có thể bùng phát trở lại, làm gia tăng lo ngại về một cuộc chiến tranh mới tại khu vực.

Dù Liên Hợp Quốc, Oman và gần đây là Pakistan đã tiến hành nhiều cuộc hòa giải nhằm giảm căng thẳng và tìm giải pháp chính trị, một nhà ngoại giao phương Tây cho biết thái độ bi quan đang ngày càng tăng về khả năng đạt được một thỏa thuận đàm phán thành công.

Chiến lược và phản ứng của Saudi Arabia trước các cuộc tấn công của Houthi

Từ khi đình chiến với nhóm Houthi năm 2022, Saudi Arabia đã cố gắng tránh tái diễn chiến tranh tại Yemen, vốn đã khiến hàng trăm ngàn người thiệt mạng do xung đột và nạn đói ghê gớm, đồng thời gây ra làn sóng phản đối quốc tế. Tuy nhiên, các cuộc tấn công nhằm vào sân bay Saudi cùng việc nhóm Houthi tuyên bố phong tỏa hải quân và thực hiện hai đòn tấn công nhắm vào tàu chở dầu Saudi dường như đang thay đổi cân nhắc của Riyadh.

Advertisement300 × 250

Nhóm Houthi tuyên bố rằng vụ tấn công sân bay là nhằm đáp trả một cuộc tấn công trước đó của Saudi nhằm vào sân bay trong khu vực do họ kiểm soát, còn phong tỏa hải quân là để phản ứng với việc Saudi Arabia bao vây Yemen, điều mà Riyadh phủ nhận.

Chuyên gia phân tích Baraa Shiban tại Viện Royal United Services Institute (Anh) đánh giá đây là sự chuẩn bị nghiêm trọng nhất cho một cuộc xung đột kể từ năm 2022. Dù các phía liên quan chưa phát ngôn chính thức, tình hình hiện tại khiến giới chức Saudi cũng như đồng minh quốc tế phải cảnh giác cao độ.

Vai trò của Iran và tác động khu vực

Căng thẳng tại Yemen đã gia tăng rõ rệt sau khi một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời nhằm chấm dứt chiến tranh giữa Iran và Saudi Arabia sụp đổ cách đây hai tuần. Cuộc chiến này đã phá tan những nỗ lực hòa giải hồi 2023, vốn giúp giảm nhiệt căng thẳng khu vực và tạo điều kiện để Thái tử Mohammed bin Salman tập trung vào kế hoạch phát triển kinh tế Vision 2030 của Saudi Arabia.

Nhóm Houthi dù tránh né phần lớn chiến sự Iran-Saudi, nhưng theo nhận định từ các nhà phân tích và ngoại giao, cùng với sự hậu thuẫn của Iran, họ đang tận dụng thời cơ để gây áp lực lên cả Riyadh và Washington. Vị trí chiến lược của nhóm Houthi với tuyến phong tỏa hải quân có thể ảnh hưởng đến hàng triệu thùng dầu mỗi ngày, vận chuyển qua pipeline tới bờ biển Biển Đỏ của Saudi Arabia nhằm tránh eo biển Hormuz - nơi bị Iran gần như phong tỏa hoàn toàn.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát Bab al-Mandeb - cửa ngõ quan trọng từ Biển Đỏ ra Ấn Độ Dương - có thể đem lại cho Houthi tầm ảnh hưởng chính trị và tài chính lớn, tương tự những cường quốc như Iran. Một quan chức cấp cao của Houthi cho biết eo biển Bab al-Mandeb vẫn mở cho các tàu không thuộc Saudi Arabia, nhưng sự hiện diện của họ ở khu vực này đang tăng cường sức ép lên Saudi.

Sự thất vọng gia tăng và những triển vọng trong tương lai

Những căng thẳng gần đây đi ngược lại nhiều năm nỗ lực của Saudi Arabia nhằm duy trì ổn định với nhóm Houthi, trong đó có việc trao quyền sử dụng cảng Hodeidah và đảo ngược kế hoạch phong tỏa hoạt động ngân hàng quốc tế tại khu vực do họ kiểm soát vào năm 2024. Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng hòa bình với Houthi ngày càng trở nên khó đạt được và nguy cơ chiến tranh vẫn tiềm ẩn, đặc biệt khi Saudi Arabia chuẩn bị đăng cai các sự kiện quy mô toàn cầu như Expo 2030 và World Cup 2034.

Theo Farea al-Muslimi, nhà nghiên cứu tại Chatham House, mặc dù rủi ro nhưng một cuộc chiến có thể giúp giải tỏa bế tắc hiện tại và sự hậu thuẫn từ Mỹ sẽ là nhân tố quan trọng. Kể từ khi Saudi can thiệp lần đầu năm 2015 dẫn đầu liên minh Ả Rập, cảnh báo và áp lực từ Mỹ cùng châu Âu về thương vong dân sự đã buộc Riyadh thận trọng hơn trong các chiến dịch quân sự.

Tuy nhiên, kể từ khi Houthi thực hiện các cuộc tấn công vào Israel và tàu thuyền quốc tế ngay sau vụ tấn công ngày 7/10/2023, cũng như giữ nhiều nhân viên Liên Hợp Quốc làm con tin, dư luận quốc tế đã mất dần thiện cảm với nhóm, khiến Saudi Arabia được hưởng lợi từ sự thay đổi này. Chuyên gia Shiban nhận định nếu Riyadh quyết định tái can thiệp, họ sẽ ít bị áp lực quốc tế hơn so với trước đây.

Phát biểu từ các bên liên quan

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố sẽ giữ Iran chịu trách nhiệm về bất kỳ cuộc tấn công nào của nhóm Houthi. Trong khi đó, đặc phái viên Liên Hợp Quốc về Yemen, Hans Grundberg bày tỏ quan điểm lo ngại về diễn biến gần đây và cam kết tiếp tục nỗ lực hỗ trợ các bên giảm leo thang và hướng tới ổn định. Ông cho biết vừa có chuyến công tác đến Oman và Saudi Arabia nhằm thúc đẩy đối thoại.

Tình hình ở Yemen được đánh giá đang ở một ngã rẽ nguy hiểm, khi xung đột mới có thể bùng phát và kéo theo sự phức tạp địa chính trị sâu rộng trong khu vực Trung Đông, đặc biệt trong bối cảnh các bên liên quan như Iran và Saudi Arabia vẫn đang tranh giành ảnh hưởng.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Xung đột tại Yemen có nguy cơ quay lại sau hơn một thập kỷ đình chiến.
  • Nhóm Houthi do Iran hậu thuẫn gia tăng tấn công vào hạ tầng và tàu thuyền của Saudi Arabia.
  • Liên Hợp Quốc, Oman và Pakistan nỗ lực hòa giải nhưng triển vọng đàm phán ngày càng bi quan.
  • Chiến tranh Iran-Saudi và các hoạt động của Houthi làm gia tăng áp lực lên Saudi Arabia và Mỹ.
  • Saudi Arabia có thể tái can thiệp vào Yemen với sự ít bị giám sát quốc tế hơn so với trước đây.

Đăng ký bản tin QMVN